ดาวพุธผ่านหน้าดวงอาทิตย์ ในวันที่ 9 พฤษภาคม พ.ศ.2559

Share

3 พฤษภาคม 2559

ในวันจันทร์ ที่ 9 พฤษภาคม ที่จะมาถึง จะเกิดปรากฏการณ์ดาวพุธผ่านหน้าดวงอาทิตย์เป็นครั้งแรกนับตั้งแต่ปี พ.ศ.2549 การเคลื่อนที่ผ่านหน้าดวงอาทิตย์ของดาวเคราะห์เป็นเหตุการณ์ที่เกิดขึ้นกับดาวเคราะห์วงในเท่านั้น เมื่อมองจากโลกได้แก่ ดาวพุธและดาวศุกร์ สำหรับดาวพุธในหนึ่งศตวรรษจะเกิดเหตุการณ์ดาวพุธการผ่านหน้าดวงอาทิตย์ประมาณ 13 ครั้ง เมื่อเปรียบเทียบกับการผ่านหน้าดวงอาทิตย์ของดาวศุกร์ที่จะเกิดขึ้นเป็นคู่โดยแต่ละคู่ใช้เวลานานมากกว่า 1 ศตวรรษ

        ลำดับเหตุการณ์ที่เกิดขึ้นในระหว่างการผ่านหน้าดวงอาทิตย์ของดาวเคราะห์จะมีชื่อลำดับเหตุการณ์ของปรากฏคล้ายกับชื่อลำดับเหตุการณ์ของปรากฏการณ์สุริยุปราคาวงแหวน การผ่านหน้าจะเริ่มต้นด้วยสัมผัสที่ 1 ซึ่งเป็นช่วงที่ดาวเคราะห์เริ่มสัมผัสด้านนอกของดวงอาทิตย์ ไม่นานหลังจากที่ดาวเคราะห์สัมผัสขอบด้านนอกของดวงอาทิตย์ผู้สังเกตบนโลกจะสามารถมองเห็นเป็นรอยเล็ก ๆ ตามขอบดวงอาทิตย์ เมื่อดาวเคราะห์เคลื่อนมาอยู่บนหน้าดวงอาทิตย์หมดทั้งดวงขณะที่ดาวเคราะห์แตะขอบด้านในของดวงอาทิตย์เหตุการณ์นี้คือสัมผัสที่ 2 จากนั้นดาวเคราะห์จะเคลื่อนที่ผ่านหน้าดวงอาทิตย์ ผู้สังเกตจะมองเห็นดาวเคราะห์ที่กำลังผ่านหน้าดวงอาทิตย์เป็นจุดสีดำ โดยดาวเคราะห์จะเปลี่ยนตำแหน่งไปช้า ๆ ซึ่งจะใช้เวลาหลายชั่วโมงในการเคลื่อนที่ผ่านหน้าของดวงอาทิตย์ สัมผัสที่ 3 ดาวเคราะห์เคลื่อนที่ไปสัมผัสที่ขอบด้านในของดวงอาทิตย์ที่อยู่ด้านตรงข้าม สัมผัสที่ 4 เป็นจุดสิ้นสุดเหตุการณ์ เมื่อขอบของดาวเคราะห์สัมผัสกับขอบด้านนอกของดวงอาทิตย์ สัมผัสที่ 1 กับสัมผัสที่ 2 เป็นขั้นตอนที่เรียกว่า “ช่วงขาเข้า” ขณะที่สัมผัสที่ 2 กับสัมผัสที่ 4 คือช่วง “ขาออก” 

 

ตารางที่ 1 : ลำดับเหตุการณ์ดาวพุธผ่านหน้าดวงอาทิตย์ ในวันที่ 9 พฤษภาคม พ.ศ.2559

ลำดับ

เหตุการณ์

เวลา

(ประเทศไทย)

ตำแหน่งมุม (องศา)

สัมผัสที่ 1

18:10:19

83.2

สัมผัสที่ 2

18:12:38

83.5

กึ่งกลางการผ่านหน้า

21:57:26

153.8

สัมผัสที่ 3

01:39:14

224.1

สัมผัสที่ 4

01:42:26

224.4

 

 

รูปที่ 1 เส้นทางระหว่างการเคลื่อนที่ข้ามผ่านหน้าดวงอาทิตย์ของดาวพุธ ในวันที่ 9 พฤษภาคม พ.ศ.2559

 

        จากรูปที่ 1 ข้างต้นแสดงเส้นทางของดาวพุธที่การเคลื่อนที่ข้ามผ่านหน้าดวงอาทิตย์และสเกลเวลาและตำแหน่งของดาวพุธ ในระหว่างเคลื่อนที่ข้ามผ่านหน้าดวงอาทิตย์ เวลาสัมผัสที่มีระบุไว้พร้อมกับพิกัดเส้นศูนย์สูตรของดวงอาทิตย์ และจุดกึ่งกลางการผ่านหน้าของดาวพุธ

 

รูปที่ 2 แผนที่แสดงบริเวณที่สามารถสังเกตเห็นปรากฏการณ์ดาวพุธผ่านหน้าดวงอาทิตย์ ในวันที่ 9 พฤษภาคม พ.ศ.2559

 

        ปรากฏการณ์ดาวพุธผ่านหน้าดวงอาทิตย์สามารถสังเกตเห็นได้เป็นบริเวณกว้าง โดยพื้นที่ที่สังเกตได้ดีคือ ทวีปอเมริกา มหาสมุทรแอตแลนติก และมหาสมุทรแปซิฟิก ทวีปยุโรป ทวีปแอฟริกาและทวีปเอเชียบางส่วน จากในรูปที่ 2 ข้างต้นผู้สังเกตที่อยู่ในเอเชียตะวันออก เช่น ญี่ปุ่น อินโดนีเซีย ออสเตรเลียและนิวซีแลนด์จะไม่สามารถสังเกตปรากฏการณ์ดาวพุธผ่านหน้าดวงอาทิตย์ครั้งนี้ได้ 

        ปรากฏการณ์ดาวพุธผ่านหน้าดวงอาทิตย์เป็นปรากฏการณ์ที่ดาวพุธเคลื่อนที่มาอยู่ระหว่างโลกและดวงอาทิตย์ ซึ่งคนบนโลกจะมองเห็นดาวพุธปรากฏเป็นดวงกลมสีดำขนาดเล็กเคลื่อนที่ผ่านหน้าดวงอาทิตย์ เนื่องจากว่าดาวพุธมีขนาดเล็กมาก จึงจำเป็นต้องใช้กล้องโทรทรรศน์ที่มีแผ่นกรองแสงปิดหน้ากล้อง เพื่อลดความสว่างของดวงอาทิตย์ เช่นเดียวกับการสังเกตสุริยุปราคาบางส่วน

        ปรากฏการณ์ดาวพุธผ่านหน้าดวงอาทิตย์จะเกิดขึ้นในวันจันทร์ที่ 9 พฤษภาคม 2559 หลายพื้นที่ของโลกมีโอกาสเห็นปรากฏการณ์ตั้งแต่ต้นจนจบ ได้แก่ ด้านตะวันออกของอเมริกาเหนือ ตอนเหนือของอเมริกาใต้ อาร์กติก กรีนแลนด์ ด้านตะวันตกเฉียงเหนือสุดของแอฟริกา ยุโรปตะวันตก และมหาสมุทรแอตแลนติก ประเทศไทยอยู่ในเขตที่เห็นเฉพาะช่วงเริ่มปรากฏการณ์ ก่อนดวงอาทิตย์ตกประมาณ 25 นาที จึงอาจสังเกตได้ยากหรือไม่สามารถสังเกตได้ บริเวณกรุงเทพฯ ขอบดาวพุธเริ่มแตะขอบดวงอาทิตย์ในเวลา 18:10:26 ในช่วงเวลาดังกล่าวดวงอาทิตย์จะอยู่สูงจากขอบฟ้าเพียง 5 องศา และดาวพุธเข้าไปอยู่บนดวงอาทิตย์หมดทั้งดวงตั้งแต่เวลา 18:12:38 จากนั้นดวงอาทิตย์จะตกลับขอบฟ้าไปเวลา 18:36 น.

 

การสังเกตปรากฏการณ์ดาวพุธผ่านหน้าดวงอาทิตย์

        สำหรับผู้ที่สนใจการสังเกตปรากฏการณ์ดาวพุธผ่านหน้าดวงอาทิตย์ ในวันที่ 9 พฤษภาคม นี้สามารถทำการสังเกตได้เฉพาะช่วงสัมผัสที่ 1 และสัมผัสที่ 2 โดยสัมผัสที่ 1 จะเริ่มถึงในเวลา 18:12 น. (ตามเวลาท้องถิ่นประเทศไทย) โดยในเวลาดังกล่าวดวงอาทิตย์จะอยู่ที่มุมเงยที่ประมาณ 5 องศา จากระนาบขอบฟ้า (บางพื้นที่อาจจะถูกภูเขาบังทำให้ไม่สามารถสังเกตได้) หลังจากที่เกิดสัมผัสที่ 1 ไปไม่นานดาวพุธจะค่อยๆ เคลื่อนเข้ามาอยู่บนหน้าของดวงอาทิตย์ และเมื่อดาวพุธเคลื่อนเข้ามาอยู่บนหน้าดวงอาทิตย์หมดทั้งดวงแล้วขณะที่ดาวพุธแตะที่ขอบด้านในของดวงอาทิตย์ ซึ่งเป็นสัมผัสที่ 2 จะเกิดขึ้นในเวลา 18:15 น. หลังจากสัมผัสที่ 2 ไม่นานดวงอาทิตย์ก็จะตกหลับขอบฟ้าไปในช่วงเวลา 18:36 น. ในการสังเกตปรากฏการณ์ดาวพุธผ่านหน้าดวงอาทิตย์ครั้งนี้จะสามารถมองเห็นได้เป็นเวลาสั้นๆ หรืออาจจะไม่สามารถสังเกตเห็นได้เลยเนื่องจากปรากฏการณ์เกิดใกล้ขอบฟ้ามากเกินไป

        หลังจากปรากฏการณ์ดาวพุธผ่านหน้าดวงอาทิตย์ครั้งนี้แล้ว ปรากฏการณ์ดาวพุธผ่านหน้าดวงอาทิตย์จะเกิดอีกครั้งในวันที่ 11 พฤศจิกายน พ.ศ.2562 (อีก 3 ปี) แต่ไม่สามารรถสังเกตเห็นได้ในประเทศไทย ผู้สังเกตการณ์ในประเทศไทยต้องรอไปอีก 13 ปี จึงจะได้ชมปรากฏการณ์ดาวพุธผ่านหน้าดวงอาทิตย์ ในวันที่ 13 พฤศจิกายน พ.ศ.2575 และครั้งถัดไปในวันที่ 7 พฤศจิกายน พ.ศ.2582 ดังตารางที่ 2

 

ตารางที่ 2 : ปรากฏการณ์ดาวพุธผ่านหน้าดวงอาทิตย์ในรอบหนึ่งศตวรรษ (2001-2100) 

วัน/เดือน/ปี (พ.ศ.)

เวลา (ประเทศไทย)

7 พฤษภาคม 2546

14:52

9พฤศจิกายน 2549

04:41

9 พฤษภาคม 2559

21:57

11 พฤศจิกายน 2562

22:20

13 พฤศจิกายน 2575

15:54

7 พฤศจิกายน 2582

15:46

7 พฤษภาคม 2592

21:24

9 พฤศจิกายน 2595

09:30

11พฤษภาคม 2605

04:37

12พฤศจิกายน 2608

03:07

14 พฤศจิกายน 2621

20:42

7 พฤศจิกายน 2628

20:36

9พฤษภาคม 2638

04:08

10 พฤศจิกายน 2641

14:18