ปรากฏการณ์ทางดาราศาสตร์ในปี พ.ศ. 2559

Share

ปรากฏการณ์ทางดาราศาสตร์ในปี พ.ศ. 2559

ในปี 2559 มีปรากฏการณ์ทางดาราศาสตร์ที่น่าติดตามอยู่หลายปรากฏการณ์ โดยเฉพาะอย่างยิ่ง “สุริยุปราคาเต็มดวง” ซึ่งเป็นปรากฎการณ์ที่นักดาราศาสตร์ทั่วโลกสนใจและติดตามกันอย่างใกล้ชิด 

สุริยุปราคาและจันทรุปราคา

        สุริยุปราคาเต็มดวง ในวันที่ 9 มีนาคม พ.ศ. 2559 เกิดขึ้นในภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ แนวคราสเคลื่อนที่จากมหาสมุทรอินเดียสู่มหาสมุทรแปซิฟิก ผ่านหลายส่วนของประเทศอินโดนีเซีย สำหรับประเทศไทยสามารถมองเห็นเป็นสุริยุปราคาบางส่วน สามารถมองเห็นได้ทุกภูมิภาคของประเทศ แต่พื้นที่ดวงอาทิตย์ที่ถูกบังมากที่สุดจะลดลงตามตำแหน่งละติจูดของผู้สังเกต ในพื้นที่ภาคใต้ที่จังหวัดยะลา ดวงอาทิตย์จะถูกบังมากที่สุด ประมาณ 70% ส่วนทางภาคเหนือที่จังหวัดเชียงรายดวงอาทิตย์จะถูกบังเพียง 23% 

        นอกจากสุริยุปราคาแล้วในปีนี้ ยังมีปรากฏการณ์จันทรุปราคาให้ชมอีกสองครั้ง คือจันทรุปราคาเงามัวบางส่วนวันที่ 23 มีนาคม และจันทรุปราคาบางส่วนในวันที่ 16 กันยายน 

 

ปรากฏการณ์สุริยุปราคาเต็มดวงในปี พ.ศ. 2558 ที่ประเทศนอร์เวย์ ปรากฏการณ์เดียวกันนี้จะเกิดขึ้นอีกครั้งในภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ ในวันที่ 9 มีนาคม พ.ศ. 2559 สำหรับประเทศไทยจะเห็นเป็นสุริยุปราคาบางส่วน

 

ดาวเคราะห์วงใน

        ดาวเคราะห์วงในสองดวงที่มีการเปลี่ยนแปลงตำแหน่งบนท้องฟ้ามากที่สุดคือดาวพุธและดาวศุกร์ 

        ดาวพุธ ช่วงเวลาที่เหมาะสำหรับสังเกตการณ์ดาวพุธคือตำแหน่งที่ห่างจากดวงอาทิตย์มากที่สุด คือวันที่ 7 กุมภาพันธ์ ดาวพุธอยู่ในตำแหน่งมุมห่างจากดวงอาทิตย์มากที่สุดทางตะวันตก 25.6 องศา สามารถมองเห็นได้ทางทิศตะวันออกก่อนดวงอาทิตย์ขึ้น และในวันที่ 16 สิงหาคม เป็นตำแหน่งที่มีมุมห่างจากดวงอาทิตย์มากที่สุดเช่นกันแต่เป็นทิศตะวันออก สามารถมองเห็นได้ทางทิศตะวันตกหลังจากดวงอาทิตย์ลับขอบฟ้า หลังจากนี้ การสังเกตดาวพุธจะยากขึ้นเนื่องจากดาวพุธอยู่ในตำแหน่งเข้าใกล้ดวงอาทิตย์ จนถูกกลืนไปกับแสงสนธยาก่อนดวงอาทิตย์ขึ้นหรือตก 

        นอกจากนี้ยังมีปรากฏการณ์ที่น่าสนใจเกี่ยวกับดาวพุธ คือ ดาวพุธเคลื่อนที่ผ่านหน้าดวงอาทิตย์ ในวันที่ 9 พฤษภาคม สำหรับประเทศไทยสามารถมองเห็นได้ในเวลาสั้นๆ ในช่วงแรกของเหตุการณ์ตั้งแต่เวลาประมาณ 18.10 น.-18.35 น. เนื่องจากดวงอาทิตย์จะตกลับขอบฟ้าก่อนสิ้นสุดเหตุการณ์ 

        ดาวศุกร์ สามารถสังเกตเห็นบนท้องฟ้าได้ตั้งแต่ต้นปี 2559 ในครึ่งปีแรกดาวศุกร์จะปรากฏบนท้องฟ้าในช่วงรุ่งเช้าทางทิศตะวันออก ก่อนดวงอาทิตย์ขึ้น ด้วยมุมห่างจากดวงอาทิตย์ประมาณ 38 องศา และลดลงเรื่อยๆ จนถึงวันที่ 5 มิถุนายน ดาวศุกร์จะเปลี่ยนตำแหน่งไปอยู่ทางทิศตะวันออกของดวงอาทิตย์และปรากฏตอนหัวค่ำทางทิศตะวันตก หลังจากดวงอาทิตย์ตกลับขอบฟ้า และมีมุมห่างจากดวงอาทิตย์เพิ่มขึ้นจนถึง 46.7 องศา 

 

ดาวศุกร์ปรากฏบนท้องฟ้าก่อนในช่วงรุ่งเช้าก่อนดวงอาทิตย์ขึ้นจากขอบฟ้าทิศตะวันออก ในช่วงต้นปี พ.ศ. 2559

 

ดาวเคราะห์วงนอก

        ดาวอังคาร ปรากฏในบริเวณกลุ่มดาวคันชั่ง กลุ่มดาวแมงป่อง และกลุ่มดาวคนยิงธนู ในช่วงต้นปีถึงเดือนสิงหาคมเราจะสามารถสังเกตเห็นดาวอังคารได้ตั้งแต่เวลาเที่ยงคืนจนถึงรุ่งเช้า หลังจากนั้นจะสังเกตเห็นได้ยากเนื่องจากดาวอังคารจะโคจรอยู่ในตำแหน่งใกล้ดวงอาทิตย์มาก นอกจากนี้ดาวอังคารจะอยู่ในตำแหน่งตรงข้ามกับดวงอาทิตย์ (opposition) ในวันที่ 22 พฤษภาคม ทำให้สังเกตเห็นดาวอังคารสุกสว่างและปรากฏบนท้องฟ้าตลอดทั้งคืน มีความสว่างปรากฏ -2.0 ซึ่งเป็นความสว่างมากที่สุดของดาวอังคารในปีนี้ 

        ดาวพฤหัสบดี ปรากฏในบริเวณกลุ่มดาวสิงโต และกลุ่มดาวหญิงสาว จะสังเกตเห็นดาวพฤหัสบดีในช่วงหัวค่ำจนถึงเดือนสิงหาคม หลังจากนั้นจะถูกแสงอาทิตย์บดบังเนื่องจากมีมุมห่างจากดวงอาทิตย์น้อยมาก และจะกลับมาเห็นได้อีกครั้งในช่วงปลายเดือนตุลาคมจนถึงสิ้นปี ในเวลารุ่งเช้าก่อนดวงอาทิตย์โผล่พ้นขอบฟ้า  ทางทิศตะวันออก นอกจากนี้ดาวพฤหัสบดีจะเข้าสู่ตำแหน่งตรงข้ามกับดวงอาทิตย์ ในวันที่ 8 มีนาคม ทำให้เราสามารถสังเกตดาวพฤหัสบดีได้ตลอดทั้งคืน

        ดาวเสาร์ ปรากฏอยู่บริเวณกลุ่มดาวคนแบกงู (ใกล้กับกลุ่มดาวแมงป่อง) ในช่วงครึ่งปีแรก สามารถสังเกตดาวเสาร์ได้ทางทิศตะวันออกในช่วงรุ่งเช้าก่อนดวงอาทิตย์ขึ้น จนถึงวันที่ 3 มิถุนายน หลังจากนั้นจะสามารถสังเกตดาวเสาร์ได้ทางทิศตะวันตก หลังจากดวงอาทิตย์ลับขอบฟ้า

 

ดาวพฤหัสบดีและดาวเสาร์ กลับมาโดดเด่นบนท้องฟ้ามองเห็นได้ง่ายในปี พ.ศ. 2559

 

ดาวเคราะห์ชุมนุม 

ในปี พ.ศ. 2559 มีปรากฏการณ์ดาวเคราะห์ชุมนุม (Planet Conjunction) ที่น่าติดตามเกิดขึ้นหลายครั้ง ดังนี้

9 มกราคม         ดาวศุกร์อยู่ใกล้ดาวเสาร์ ระยะห่างเชิงมุม 0.3 องศา สามารถมองเห็นได้ทางขอบฟ้าทิศตะวัน ออกเวลาประมาณ 4:30 น.

13 กุมภาพันธ์    ดาวศุกร์อยู่ใกล้ดาวพุธ ระยะห่างเชิงมุม 4 องศา สามารถมองเห็นได้ทางขอบฟ้าทิศตะวันออกใน เวลาประมาณ 5:30 น.

14 พฤษภาคม   ดาวศุกร์อยู่ใกล้ดาวพุธ ระยะห่างเชิงมุม 0.4 องศา 

27 สิงหาคม      ดาวศุกร์อยู่ใกล้ดาวพฤหัสบดี ระยะห่างเชิงมุม 0.5 องศา สามารถมองเห็นได้ทางทิศตะวันตก หลังจากดวงอาทิตย์ลับขอบฟ้า

30 ตุลาคม      ดาวศุกร์อยู่ใกล้ดาวเสาร์ ระยะห่างเชิงมุม 3 องศา สามารถมองเห็นได้ทางทิศตะวันตก หลังจากดวงอาทิตย์ลับขอบฟ้า

 

ดาวเคราะห์ชุมนุมและดาวเคราะห์เคียงเดือน ในช่วงหัวค่ำวันที่ 20 มิถุนายน พ.ศ. 2558 ในภาพคือดวงจันทร์ ดาวศุกร์และดาวพฤหัสบดีปรากฏบนใกล้กันบนท้องฟ้า ปรากฏการณ์เช่นนี้ยังพบได้บ่อยครั้งในปี พ.ศ. 2559

 

ฝนดาวตก

        ฝนดาวตกเป็นปรากฏการณ์ทางดาราศาสตร์เกิดขึ้นเมื่อโลกโคจรเข้าไปในบริเวณที่เป็นเส้นทางการโคจรของดาวหางหรือดาวเคราะห์น้อย ที่ทิ้งเศษชิ้นส่วนหลุดของดาวหางหรือดาวเคราะห์น้อย และเศษเหล่านี้ถูกแรงดึงดูดของโลกดึงเข้ามาในชั้นบรรยากาศ ทำให้เกิดการเสียดสีและลุกไหม้ ปรากฏเป็นแสงวาบบนท้องฟ้า บางครั้งเกิดเป็นลูกไฟ (Fireball) ฝนดาวตกแตกต่างจากดาวตกทั่วไป คือเป็นดาวตกที่มีทิศทางเหมือนมาจากจุดๆ หนึ่งบนท้องฟ้า เรียกว่า จุดศูนย์กลางการกระจาย (Radiant) เมื่อจุดศูนย์กลางการกระจายตรงหรือใกล้เคียงกับกลุ่มดาวอะไร ก็จะเรียกชื่อฝนดาวตกตามกลุ่มดาวนั้นๆ 

        ปรากฏการณ์นี้เกิดขึ้นแทบทุกเดือนในรอบหนึ่งปีและการเก็บข้อมูลอย่างต่อเนื่องทำให้เราสามารถคาดการณ์เวลา ที่จะพบดาวตกมากที่สุดได้ โดยฝนดาวตกที่สำคัญๆในประจำปี พ.ศ. 2559 มีดังนี้

 

ฝนดาวตกสำคัญในปี พ.ศ. 2559

ชื่อฝนดาวตก

ศูนย์กลางการกระจาย(ทิศทาง)

วันที่จำนวนดาวตกมากที่สุด

จำนวนดาวตกต่อชั่วโมง

วัตถุต้นกำเนิดของฝนดาวตก

คอวดแดรนติดส์

กลุ่มดาวมังกร(ตะวันออกเฉียงเหนือ)

4 มกราคม

60-100

2003 EH1

ไลลิดส์

กลุ่มดาวคันชั่ง(ตะวันออก)

22 เมษายน

10-20

ThatcherZ1861l)

อีตา อควอริดส์

กลุ่มดาวคนแบกหม้อน้ำ(ตะวันออก)

5 พฤษภาคม

20-60

1P/Halley

เดลตา อควอริดส์

กลุ่มดาวคนแบกหม้อน้ำ(ใต้)

28 กรกฏาคม

20

96P/Machholz

เพอร์เซอิดส์

กลุ่มดาวเพอร์เซอัส(ตะวันออกเฉียงเหนือ)

12 สิงหาคม

90

109P/Swift-Tuttle

โอไรโอนิดส์*

กลุ่มดาวนายพราน(ตะวันออกเฉียงใต้)

21 ตุลาคม

10-20

1P/Halley

ทอร์ริดส์ ใต้

กลุ่มดาววัว(ใต้)

5 พฤศจิกายน

10-20

2P/Encke

ลีโอนิดส์*

กลุ่มดาวราศีสิงโต(ตะวันออก)

17 พฤศจิกายน

10-20

55P/Tempel-Tuttle

เจมินิดส์*

กลุ่มดาวคนคู่(ใต้)

14 ธันวาคม

100-120

3200 Phaethon

 

* ในช่วงเวลาที่เกิดฝนดาวตกดังกล่าวมีแสงจากดวงจันทร์รบกวนมาก

ข้อมูลจาก http://www.skyandtelescope.com

 

ฝนดาวตกเจมินิดส์มีจำนวนดาวตกต่อหนึ่งชั่วโมงมากที่สุดในฝนดาวตกทั้งหมด แสงรบกวนจากดวงจันทร์มีผลต่อการมองเห็นฝนดาวตกในแต่ละครั้งมากเพราะแสงจากดาวตกมีความสว่างน้อยและมักมองไม่เห็นถูกรบกวนจากแสงของดวงจันทร์หรือแสงจากเมื่องใหญ่

 

        นอกจากปรากฏการณ์ที่ได้แจ้งไว้แล้วในปีนี้ยังมีปรากฏการณ์อื่นที่น่าสนใจเช่นดวงจันทร์เคียงดาวเคราะห์หรือดาวฤกษ์อีกหลายครั้ง สามารถเช็คได้จากปฏิทินดาราศาสตร์แต่ละเดือนของสถาบันวิจัยดาราศาสตร์ (องค์การมหาชน)

 

 

เรียบเรียงโดย สิทธิพร  เดือนตะคุ