NARIT Tech
จากกล้องดูดาวสู่การติดตามดาวเทียม
NARIT ใช้เครือข่ายกล้องโทรทรรศน์อัตโนมัติ ติดตาม "ไทยคม 4" ขณะย้ายสู่วงโคจรสุสาน
กล้องโทรทรรศน์ที่ NARIT ใช้สังเกตการณ์ทางดาราศาสตร์และศึกษาวัตถุท้องฟ้า สามารถติดตามดาวเทียมและตรวจวัดการเปลี่ยนแปลงวงโคจรได้เช่นกัน ล่าสุด ทีมวิศวกร NARIT ใช้เครือข่ายกล้องโทรทรรศน์อัตโนมัติ บันทึกภาพดาวเทียมไทยคม 4 หรือ IPSTAR-1 ระหว่างย้ายเข้าสู่วงโคจรสุสาน (Graveyard Orbit)
เครือข่ายกล้องโทรทรรศน์อัตโนมัติ (Thai Robotic Telescope Network: TRT) ของ NARIT ประกอบด้วยกล้องโทรทรรศน์ขนาดเส้นผ่านศูนย์กลาง 0.7 เมตร ติดตั้งทั้งในประเทศและต่างประเทศ ควบคุมจากที่ไหนก็ได้ผ่านระบบที่วิศวกรไทยพัฒนาขึ้น เดิมออกแบบมาเพื่องานวิจัยดาราศาสตร์ แต่เนื่องจากมีระบบติดตามวัตถุท้องฟ้าและตรวจวัดตำแหน่งที่แม่นยำ จึงนำมาประยุกต์ใช้กับงานวิจัยในการเฝ้าระวังสถานการณ์อวกาศ (Space Situational Awareness: SSA) เพื่อติดตามดาวเทียมและวิเคราะห์วงโคจรของวัตถุอวกาศ
สำหรับระบบ SSA ทีมวิศวกรและทีมนักวิจัยได้พัฒนาโมดูลการระบุตำแหน่งของวัตถุต่าง ๆ ที่โคจรอยู่รอบโลก แบ่งวงโครจรออกเป็น 3 ชั้นหลัก ๆ หลัก ได้แก่ LEO (Low Earth Orbit), MEO (Medium Earth Orbit) และ HEO (High Earth Orbit) และใช้พิกัดตำแหน่ง TLE (Two Line Element) มาแปลงเป็นพิกัดท้องฟ้าเพื่อประมาณการตำแหน่งของวัตถุนั้น ๆ ไว้สำหรับติดตาม นอกจากนี้ ได้พัฒนาฟังก์ชันการควบคุมความเร็วมอเตอร์เพื่อประสานกับระบบควบคุมการติดตามวัตถุ ทำให้ผู้ใช้งานสามารถคลิกเลือกวัตถุต่าง ๆ จากแผ่นภาพภายในโปรแกรม เพื่อสั่งให้ระบบติดตามวัตถุดังกล่าวนั้นได้อย่างง่ายดาย
ดาวเทียมไทยคม 4 เริ่มกระบวนการปลดระวางเมื่อวันที่ 9 พฤศจิกายน 2569 หลังใช้งานมาประมาณ 21 ปี โดยมีแผนปรับย้ายวงโคจร 3 ขั้นตอน ใช้เวลาประมาณ 6 วัน เพื่อยกระดับวงโคจรขึ้นจากเดิมรวมประมาณ 300 กิโลเมตร เข้าสู่วงโคจรสุสานที่อยู่เหนือวงโคจรค้างฟ้า ลดโอกาสรบกวนดาวเทียมดวงอื่นในอนาคต
ทีม NARIT บันทึกภาพดาวเทียมในวันที่ 10 พฤศจิกายน 2569 ได้ทั้งหมด 221 ภาพ โดยใช้ทั้งวิธีเคลื่อนกล้องตามดาวเทียมและตรึงทิศทางกล้อง จากนั้นนำภาพมาเทียบกับตำแหน่งดาวฤกษ์อ้างอิง เพื่อระบุตำแหน่งดาวเทียมบนท้องฟ้าและคำนวณวงโคจร ผลวิเคราะห์หลังจุดเครื่องยนต์ครั้งแรกพบว่า จุดไกลโลกที่สุดของวงโคจรยกสูงขึ้นประมาณ 98 กิโลเมตร
เมื่อติดตามต่อในคืนวันที่ 11 ถึงเช้าวันที่ 12 พฤศจิกายน 2569 หลังจุดเครื่องยนต์ครั้งที่สองของขั้นแรก พบว่าวงโคจรสูงขึ้นจากเดิมเฉลี่ยประมาณ 105 กิโลเมตร สูงกว่าเป้าหมายขั้นแรกที่ 100 กิโลเมตรเล็กน้อย และกลับมาเกือบเป็นวงกลม ภาพชุดนี้บันทึกด้วยวิธีเคลื่อนกล้องตามดาวเทียม จึงเห็นไทยคม 4 เป็นจุดสว่าง ส่วนดาวฤกษ์ปรากฏเป็นเส้นสั้น ๆ แม้เปิดหน้ากล้องเพียงภาพละ 3 วินาที ก็ยังบันทึกภาพดาวเทียมได้ชัดเจน
ข้อมูลจากภาพถ่ายแต่ละช่วงช่วยให้ทีมตรวจสอบการเปลี่ยนแปลงวงโคจรหลังจุดเครื่องยนต์ และติดตามความคืบหน้าของการย้ายวงโคจรได้จากภาคพื้นดิน ขณะนี้ NARIT ยังคงร่วมติดตามไทยคม 4 อย่างต่อเนื่อง จนกว่าดาวเทียมจะเข้าสู่วงโคจรสุสานตามแผน
ข้อมูลโดย: งานวิศวกรรมเมคาทรอนิกส์ ศูนย์ปฏิบัติการหอดูดาวและวิศวกรรม และโครงการเฝ้าระวังสถานการณ์อวกาศ (SSA) - NARIT