ข่าวดาราศาสตร์

---

NARIT ใช้กล้องโทรทรรศน์อัตโนมัติติดตาม "ไทยคม 4" ขณะย้ายสู่วงโคจรสุสาน
หลังประกาศยุติการให้บริการและปลดระวาง สิ้นสุดภารกิจ 21 ปี

สถาบันวิจัยดาราศาสตร์แห่งชาติ (องค์การมหาชน) หรือ สดร. (NARIT) ใช้เครือข่ายกล้องโทรทรรศน์อัตโนมัติ (Thai Robotic Telescope Network: TRT) ภายใต้โครงการเฝ้าระวังสถานการณ์อวกาศ (Space Situational Awareness: SSA) ติดตามและบันทึกภาพดาวเทียมไทยคม 4 หรือ IPSTAR-1 ระหว่างกระบวนการปลดระวาง และย้ายออกจากวงโคจรใช้งานไปสู่วงโคจรสุสาน (Graveyard Orbit) หลังให้บริการบนวงโคจรค้างฟ้ามาประมาณ 21 ปี

ดาวเทียมไทยคม 4 เริ่มกระบวนการปลดระวางเมื่อวันที่ 9 พฤศจิกายน 2569 โดยทีมควบคุมดาวเทียมจุดเครื่องขับดันแบบเคมีเพื่อปรับวงโคจรครั้งแรก เมื่อวันที่ 10 พฤศจิกายน 2569 เวลา 16:00 น. ตามเวลาประเทศไทย มีเป้าหมายยกจุดไกลโลกที่สุดของวงโคจรให้สูงขึ้นประมาณ 100 กิโลเมตร NARIT จึงใช้กล้องโทรทรรศน์อัตโนมัติติดตามการเปลี่ยนแปลงของวงโคจรจากการสังเกตการณ์ภาคพื้นดิน

สำหรับการติดตามสังเกตการณ์วงโคจรดาวเทียมไทยคม 4 เริ่มตั้งแต่เวลา 16:38-23:44 น. วันที่ 10 พฤศจิกายน 2569 โดยบันทึกภาพได้ทั้งหมด 221 ภาพ ประกอบด้วยภาพที่กล้องเคลื่อนตามดาวเทียม 162 ภาพ ซึ่งบันทึกในช่วงชั่วโมงแรกของการสังเกตการณ์ เริ่มหลังการจุดเครื่องขับดัน 38 นาที และภาพที่กล้องตรึงทิศทางการถ่ายภาพอีก 59 ภาพ ซึ่งปรากฏดาวเทียมเป็นเส้นแสงสั้น ๆ ท่ามกลางดาวฤกษ์

จากนั้น ทีมนักวิจัยและวิศวกรนำภาพถ่ายมาเทียบตำแหน่งกับสารบัญแฟ้มดาวฤกษ์ เพื่อระบุตำแหน่งดาวเทียมบนท้องฟ้าอย่างแม่นยำ และใช้ข้อมูลตำแหน่งที่ได้คำนวณวงโคจรหลังการจุดเครื่องขับดัน ผลวิเคราะห์เบื้องต้นพบว่า

• จุดไกลโลกที่สุดของวงโคจร (Apogee) ยกสูงขึ้นประมาณ 98 กิโลเมตร ใกล้เคียงเป้าหมายขั้นแรกที่ 100 กิโลเมตร
• ค่ากึ่งแกนเอกของวงโคจร (Semi-major axis) ซึ่งบ่งบอกขนาดของวงโคจร เพิ่มขึ้นประมาณ 49 กิโลเมตร
• การปรับวงโคจรครั้งนี้สอดคล้องกับการเปลี่ยนแปลงความเร็วของดาวเทียมประมาณ 1.78 เมตรต่อวินาที
• ดาวเทียมเริ่มเลื่อนตำแหน่งไปทางตะวันตกเมื่อเทียบกับพื้นโลก ด้วยอัตราประมาณ 0.6 องศาต่อวัน

วงโคจรที่คำนวณได้ให้ตำแหน่งสอดคล้องกับตำแหน่งดาวเทียมในภาพถ่าย โดยมีความคลาดเคลื่อนเชิงมุมน้อยกว่า 1 ฟิลิปดา หรือ 1 ใน 3,600 ส่วนของหนึ่งองศา แสดงประสิทธิภาพการติดตามและวิเคราะห์การเปลี่ยนแปลงวงโคจรของดาวเทียมจากภาคพื้นดิน โดยเครือข่ายกล้องโทรทรรศน์อัตโนมัติ

ตามแผนที่ได้รับจากทีมควบคุมดาวเทียม การย้ายวงโคจรแบ่งเป็น 3 ขั้นตอน เพื่อยกระดับวงโคจรจากตำแหน่งเดิมรวมประมาณ 300 กิโลเมตร คาดว่าใช้เวลาดำเนินการประมาณ 6 วัน โดย Graveyard Orbit อยู่สูงกว่าบริเวณวงโคจรค้างฟ้าที่ใช้งาน ช่วยลดโอกาสที่ดาวเทียมซึ่งสิ้นสุดภารกิจจะรบกวนดาวเทียมดวงอื่นในอนาคต

NARIT ยังคงติดตามดาวเทียมไทยคม 4 ต่อในคืนวันที่ 11 พฤศจิกายน 2569 เพื่อวิเคราะห์วงโคจรหลังการจุดเครื่องขับดันขั้นที่ 1 ปฏิบัติการที่ 2 ซึ่งมีแผนดำเนินการในเวลาประมาณ 03:58:04 น. ตามเวลาประเทศไทย ในวันเดียวกัน จนกว่าไทยคม 4 จะย้ายสู่ Graveyard Orbit ได้เสร็จสมบูรณ์

การติดตามครั้งนี้เป็นส่วนหนึ่งของงานด้านการเฝ้าระวังสถานการณ์อวกาศของ NARIT ที่ใช้ข้อมูลจากกล้องโทรทรรศน์สนับสนุนการตรวจวัดตำแหน่งและวิเคราะห์วงโคจรของวัตถุอวกาศ เพื่อส่งเสริมการใช้ประโยชน์จากอวกาศอย่างปลอดภัยและยั่งยืน

ดาวเทียมไทยคม 4 หรือ IPSTAR เป็นทรัพย์สินของกระทรวงดิจิทัลเพื่อเศรษฐกิจและสังคม โดยมอบหมายให้บริษัท โทรคมนาคมแห่งชาติ จำกัด (มหาชน) หรือ NT เป็นผู้บริหารจัดการและใช้ประโยชน์ และว่าจ้างบริษัท กัลฟ์ สเปซ เทคโนโลยี จำกัด (มหาชน) หรือ GST เป็นผู้เชี่ยวชาญสนับสนุนการควบคุมดาวเทียมและการดำเนินการปลดระวาง

หลังให้บริการมาประมาณ 21 ปี ดาวเทียมไทยคม 4 สิ้นสุดอายุการใช้งานทางวิศวกรรม จึงยุติการให้บริการเมื่อวันที่ 8 พฤศจิกายน 2569 และเริ่มกระบวนการปลดระวางตั้งแต่วันที่ 9 พฤศจิกายน 2569 โดยปรับย้ายสู่วงโคจรสุสาน (Graveyard Orbit) ที่อยู่สูงกว่าวงโคจรค้างฟ้า เพื่อลดโอกาสรบกวนดาวเทียมที่ยังปฏิบัติงานในอนาคต

ข้อมูลโดย: รุ่งฤทธิ์ อนุตรวิรามกุล - วิศวกรวิจัย งานวิศวกรรมแมคคาทรอกนิกส์ ศูนย์ปฏิบัติการหอดูดาวและวิศวกรรม
และโครงการเฝ้าระวังสถานการณ์อวกาศ (Space Situational Awareness: SSA), NARIT