ข่าวดาราศาสตร์

กล้องโทรทรรศน์ Vera C. Rubin พบวัตถุที่อาจจะเป็นดาวเคราะห์แคระ

วันที่ 27 ตุลาคม 2569 International Astronomical Union Minor Planet Center (MPC) รายงานการค้นพบวัตถุ “2026 ED138” วัตถุขนาดใหญ่ที่อยู่พ้นวงโคจรของดาวเนปจูน ด้วยกล้องโทรทรรศน์เวรา ซี รูบิน (Vera C. Rubin) ซึ่งมีสิทธิ์ที่จะเป็นดาวเคราะห์แคระ หากยืนยันได้ว่าวัตถุนี้เป็นดาวเคราะห์แคระจริง นี่จะเป็นดาวเคราะห์ดวงแรกที่กล้องเวรา ซี รูบิน ค้นพบ นับตั้งแต่เริ่มเปิดการสังเกตการณ์เต็มรูปแบบเพียงไม่กี่เดือน

Noirlab2626bภาพ : NSF–DOE Vera C. Rubin Observatory

หอสังเกตการณ์เวรา ซี รูบิน (Vera C. Rubin) เป็นหอสังเกตการณ์ดาราศาสตร์ภาคพื้นโลกขนาดใหญ่ ตั้งอยู่ที่ประเทศชิลี มีกล้องโทรทรรศน์ขนาดเส้นผ่านศูนย์กลาง 8.4 เมตร พร้อมกล้องถ่ายภาพขนาด 3.2 กิกะพิกเซล ซึ่งเป็นกล้องถ่ายภาพขนาดใหญ่ที่สุดที่มนุษย์เคยสร้างมา ออกแบบมาเพื่อการสำรวจท้องฟ้าและค้นหาวัตถุที่เคลื่อนที่หรือเปลี่ยนแปลงความสว่าง กล้องสามารถถ่ายภาพท้องฟ้าได้กว้างประมาณ 7 เท่าของขนาดเส้นผ่านศูนย์กลางดวงจันทร์เต็มดวง โดยใช้เวลาประมาณ 40 วินาทีต่อการถ่ายภาพหนึ่งตำแหน่ง ก่อนเคลื่อนไปถ่ายภาพบริเวณอื่น จากนั้นกลับมาถ่ายบริเวณเดิมทุก 2-3 วัน เพื่อติดตามการเปลี่ยนแปลงความสว่างและตำแหน่งของวัตถุท้องฟ้า เช่น ซูเปอร์โนวา หรือดาวเคราะห์น้อยที่ยังไม่เคยมีใครค้นพบมาก่อน

Incide Luglio 2025 Sito Web Articolo 3ภาพ : NSF–DOE Vera C. Rubin Observatory

วัตถุ 2026 ED138 ถูกค้นพบครั้งแรกในวันที่ 13 ตุลาคม 2569 โดยแมทธิว เจ. โฮลแมน (Matthew J. Holman) ขณะกำลังวิเคราะห์ข้อมูลที่หอสังเกตการณ์เวรา ซี รูบิน บันทึกไว้ และพบเข้ากับวัตถุเคลื่อนที่ความสว่างสูง หลังจากค้นพบ ได้ย้อนตรวจสอบข้อมูลเก่าตั้งแต่เดือนมีนาคม และพบว่ากล้องโทรทรรศน์ซิโมนี (Simonyi Survey Telescope) หนึ่งในกล้องของหอสังเกตการณ์เวรา ซี รูบิน เคยบันทึกภาพของวัตถุนี้มาแล้วไม่ต่ำกว่า 30 ครั้ง ใน 20 คืนในช่วงเดือนมีนาคมถึงกรกฎาคมที่ผ่านมา จากนั้นจึงได้ย้อนกลับไปดูฐานข้อมูลของ DOE-fabricated Dark Energy Camera (DECam) และพบข้อมูลของวัตถุนี้ย้อนหลังถึง 10 ปี จึงทำให้ทราบวงโคจรของวัตถุนี้เป็นอย่างดี

จากข้อมูลพบว่า 2026 ED138 โคจรอยู่ห่างจากดวงอาทิตย์ออกไป 46 หน่วยดาราศาสตร์ หรือ 46 เท่าของระยะห่างระหว่างโลกถึงดวงอาทิตย์ ซึ่งไกลกว่าวงโคจรของดาวเนปจูน จึงจัดเป็น “วัตถุพ้นดาวเนปจูน” เช่นเดียวกับพลูโตที่มีระยะห่างเฉลี่ยจากดวงอาทิตย์ 40 หน่วยดาราศาสตร์

Noirlab2626aภาพ : NSF–DOE Vera C. Rubin Observatory

ปัจจุบัน นักดาราศาสตร์ค้นพบวัตถุพ้นดาวเนปจูน (Trans-Neptunian Objects; TNO) จำนวนมาก แต่สิ่งที่ทำให้ 2026 ED138 ต่างออกไปคือขนาดอันมหึมาของมัน ซึ่งคาดการณ์ว่าอาจจะมีขนาดระหว่าง 600-1500 กิโลเมตร ทำให้ไม่เพียงแต่จะเป็นหนึ่งในวัตถุพ้นดาวเนปจูนที่ใหญ่ที่สุดเท่าที่เคยมีการพบมา แต่อาจจะใหญ่เพียงพอที่จะทำให้แรงโน้มถ่วงของมันคงสมดุลอุทกสถิต (hydrostatic equilibrium) ทำให้รูปพรรณสัณฐานของมันอาจจะมีรูปทรงกลม ซึ่งหากมันมีรูปร่างเป็นทรงกลมจริงนี่จะทำให้ 2026 ED138 กลายเป็นดาวเคราะห์แคระดวงใหม่ในระบบสุริยะไปโดยปริยาย

ปัจจุบัน มีวัตถุที่ได้รับนิยามเป็น “ดาวเคราะห์แคระ” อย่างเป็นทางการโดยสหพันธ์ดาราศาสตร์นานาชาติ (IAU) เพียงห้าดวง ได้แก่ พลูโต (Pluto) เซเรส (Ceres) เอริส (Eris) เฮาเมอา (Haumea) และ มาเกะมาเกะ (Makemake) ซึ่งมีขนาดตั้งแต่ 939 กิโลเมตร (เซเรส) ไปจนถึง 2,377 กิโลเมตร (พลูโต) ทำให้ 2026 ED138 นั้นอยู่ในช่วงขนาดที่สอดคล้องกับดาวเคราะห์แคระได้เป็นอย่างดี

การค้นพบวัตถุที่อาจจะเป็นดาวเคราะห์แคระของกล้องเวรา ซี รูบิน หลังจากเปิดทำการได้เพียงไม่กี่เดือนนี้ แสดงให้เห็นถึงศักยภาพของกล้องโทรทรรศน์ในการค้นหาวัตถุใหม่ที่ก้าวกระโดดไปจากความสามารถเดิมที่เราเคยมีมาเป็นอย่างมาก นอกจาก 2026 ED138 แล้ว เวรา ซี รูบิน ยังค้นพบดาวเคราะห์น้อยใหม่มาแล้วไม่ต่ำกว่า 11,000 ดวง ซึ่งเป็นวัตถุพ้นดาวเนปจูนกว่า 380 ดวง และนักดาราศาสตร์เชื่อว่าการค้นพบใหม่ ๆ ที่เกิดขึ้นของรูบินนี้เป็นเพียง “ยอดภูเขาน้ำแข็ง” ของการค้นพบอีกมากที่กำลังจะตามมา ตลอดอายุการสำรวจท้องฟ้าของกล้องโทรทรรศน์เวรา ซี รูบิน ที่กำลังจะตามมาในทศวรรษที่จะถึงนี้

ดังนั้น อาจจะไม่ใช่เรื่องแปลกอะไรที่จำนวนดาวเคราะห์แคระในระบบสุริยะกำลังจะเพิ่มขึ้นเป็นอย่างมากภายในระยะเวลาเพียงไม่กี่ปีนับจากนี้

เรียบเรียง : ดร. มติพล ตั้งมติธรรม - นักวิชาการ NARIT
อ้างอิง : https://rubinobservatory.org/news/rubin-first-dwarf-planet-candidate