เนบิวลาหัวม้าในสีสันที่แตกต่าง จากกล้องโทรทรรศน์อวกาศฮับเบิล

          นักดาราศาสตร์ได้ใช้กล้องโทรทรรศน์อวกาศฮับ เบิล(Hubble Space Telescope; HST)ถ่ายภาพวัตถุท้องฟ้ายอดนิยมอย่างเนบิวลาหัวม้า (Horsehead Nebula) (ภาพที่1)ในช่วงคลื่นรังสีอินฟราเรดด้วยวิธีการแบบใหม่ ที่ให้ภาพในสีสันสวยงามแปลกตา แตกต่างจากภาพเนบิวลาหัวม้าที่เคยเห็นกันโดยทั่วไป และภาพนี้ยังใช้เป็นภาพที่ระลึกสำหรับโอกาสวันคล้ายวันครบรอบ 23ปีของการส่งกล้องโทรทรรศน์อวกาศฮับเบิลขึ้นสู่ห้วงอวกาศ โดยยานขนส่งอวกาศดิสคัฟเวอรี(Space Shuttle Discovery) ในวันที่ 24เมษายน ค.ศ.1990(พ.ศ.2533)อีกด้วย

ภาพที่ 1 เนบิวลาหัวม้าในช่วงคลื่นรังสีอินฟราเรดจากกล้องโทรทรรศน์อวกาศฮับเบิล
Credit : NASA, ESA, and the Hubble Heritage Team (STScI/AURA)

          ภาพถ่ายที่ดูราวกับการปรากฏตัวของภูตผีบนฟองคลื่นกลางทะเลหมู่ดวงดาวนี้ เป็นภาพของเนบิวลาหัวม้า ซึ่งเป็นเนบิวลาที่เป็นที่รู้จักกันดีและเป็นเป้าหมายยอดนิยมสำหรับทั้งนักดาราศาสตร์สมัครเล่นและมืออาชีพ เราจึงมักเห็นภาพของเนบิวลาหัวม้านี้อยู่บนหน้าหนังสือดาราศาสตร์อยู่เสมอ นับตั้งแต่มันได้ถูกค้นพบเมื่อกว่าหนึ่งศตวรรษที่ผ่านมา เนบิวลาหัวม้าเป็นเนบิวลามืดซึ่งปกติเราจะมองเห็นมันเป็นรูปเงามืดทึบในช่วงคลื่นแสงที่ตามนุษย์มองเห็นได้(Visible Light)แต่กลับดูโปร่งใสและบางเบาเมื่อมองในช่วงคลื่นรังสีอินฟราเรด จนดูเหมือนภาพของผ้าผืนใหญ่ที่กำลังสะบัดพริ้วขึ้นตัดกับฉากหลังที่เต็มไปด้วยหมู่ดาวในทางช้างเผือก และเนบิวลาห่างไกลที่มองเห็นได้ง่ายในช่วงคลื่นรังสีอินฟราเรดเช่นเดียวกัน

ภาพที่ 2 ตำแหน่งวัตถุที่เป็นที่รู้จักในกลุ่มเมฆโมเลกุลนายพราน
Credit : Hunter Wilson; http://hwilson.zenfolio.com/emission/hbf2654b#hbf2654b

          เนบิวลาหัวม้า เป็นส่วนหนึ่งของกลุ่มเมฆโมเลกุลนายพราน (Orion Molecular Cloud Complex)  ซึ่งอยู่ห่างจากจากโลก 1,500ปีแสง ในกลุ่มดาวนายพราน(Orion)นอกจากนี้ ยังมีเมฆโมเลกุลที่เป็นที่รู้จักกับดีอื่นๆ(ภาพที่ 2)อาทิเช่น เนบิวลาสว่างใหญ่ (Orion Nebula : M42หรือNGC 1976)เนบิวลาเปลวเพลิง(Flame Nebula : NGC 2024)และบ่วงบาร์นาร์ด (Barnard's loop : Sh 2-276)ซึ่งเป็นหนึ่งในบริเวณใกล้ที่สุดและง่ายที่สุดที่จะบันทึกภาพแหล่งกำเนิดของดาวฤกษ์มวลมาก เช่นในภาพเนบิวลาหัวม้าภาพนี้ เราจะสามารถเห็นแสงพื้นหลังที่ทำให้บริเวณขอบด้านบนของเนบิวลาหัวม้าสว่างเรืองขึ้น เป็นบริเวณที่ได้รับแสงจากดาวซิกมา กลุ่มดาวนายพราน (Sigma Orionis) ระบบดาวฤกษ์อายุน้อยห้าดวงซึ่งโคจรรอบกันและกันซึ่งอยู่ด้านบนนอกพื้นที่ของภาพนี้ นอกจากนี้บริเวณขอบด้านบนของเนบิวลาเรายังจะสามารถมองเห็นดวงดาวอายุน้อยสองดวงกำลังส่องแสงออกมาจากหมู่เมฆโมเลกุลของเนบิวลาที่ทำหน้าที่เป็นเหมือนสถานรับเลี้ยงเด็กของดวงดาวที่เพิ่งเปิดใหม่แห่งนี้

          นอกจากนั้นนักวิทยาศาสตร์ยังพบว่ารังสีอัลตราไวโอเลตที่รุนแรงจากดาวฤกษ์สว่างดังที่กล่าวไว้ข้างต้นจะค่อยๆทำให้เมฆโมเลกุลของเนบิวลาหัวม้าให้เหือดหายไป หากแต่ด้านบนของโครงสร้างรูปเสาของเนบิวลาหัวม้าจะเป็นบริเวณที่มีความหนาแน่นของไฮโดรเจน ฮีเลียม และฝุ่นที่สูงกว่าบริเวณอื่น จึงช่วยให้มันสามารถปกป้องตัวเองจากรังสีอัลตราไวโอเลตจากดวงดาวได้ และยังก่อให้เกิดเงาที่ทอดลงไปป้องกันเมฆก๊าซไฮโดรเจนในเนบิวลาและตัวโครงสร้างรูปเสาของมันไม่ให้ถูกรังสีที่รุนแรงจากดวงดาวเข้ามาสลายได้โดยง่าย

          กว่าสองทศวรรษที่กล้องโทรทรรศน์อวกาศฮับเบิลได้ขึ้นไปปฏิบัติงานในห้วงอวกาศ ได้สร้างการค้นพบและมุมมองใหม่ๆให้กับวงการวิทยาศาสตร์อย่างมากมาย ตลอดช่วงเวลานั้น กล้องฮับเบิลได้รับการแก้ไขปรับปรุงโดยภารกิจยานขนส่งอวกาศ รวมถึงการปรับปรุงในปี ค.ศ.2009(พ.ศ.2552)ที่ได้เพิ่มอุปกรณ์ถ่ายภาพชุดใหม่อย่าง กล้องถ่ายภาพมุมกว้างความละเอียดสูง 3(High-resolution Wide Field Camera 3)ซึ่งเป็นกล้องถ่ายภาพที่ใช้บันทึกภาพอันงดงามของเนบิวลาหัวม้าให้เราได้ชื่นชมกันภาพนี้นั่นเอง

ชมภาพและศึกษาข้อมูลเพิ่มเติมเกี่ยวกับเนบิวลาหัวม้าได้ที่

› Hubblesite.org ; http://hubblesite.org/newscenter/archive/releases/2013/12

› Space Telescope Science Institute ; http://heritage.stsci.edu/2013/12/

› Space Telescope site;http://www.spacetelescope.org/news/heic1307/

เรียบเรียงโดย
นายภาณุ  อุบลน้อย
เจ้าหน้าที่สารสนเทศดาราศาสตร์

แหล่งที่มา
http://www.nasa.gov/mission_pages/hubble/science/horsehead-different.html