ท้องฟ้าในเดือนพฤษภาคม

Share

ท้องฟ้าในเดือนพฤษภาคม

 

ในค่ำคืนแห่งเดือนพฤษภาคม ยังเป็นช่วงที่ชาวนักดูดาวสามารถสังเกตดวงดาวบนท้องฟ้าได้แต่อาจจะไม่ดีเท่ากับเดือนอื่นในช่วงที่ผ่านมา เพราะในช่วงเดือนนี้อาจเกิดพายุฤดูร้อนพัดผ่านเข้ามาในบางบริเวณของประเทศทำให้ไม่สามารถสังเกตดาวบนท้องฟ้าได้ ในช่วงเดือนนี้ท้องฟ้าในยามค่ำคืนก็ยังเต็มไปด้วยดาว และวัตถุท้องฟ้าที่น่าสนใจที่หมุนเวียนพัดเปลี่ยนมาให้นักดูดาวได้ชมกันอย่างไม่ขาดสาย ในการดูดาวให้สนุกนั้นเราควรศึกษารายละเอียดของดาวมาก่อนถึงจะดูดาวได้อย่างเพลิดเพลิน ในเดือนนี้ก็เช่นเคยผมจะมาแนะนำให้รู้จักกับท้องฟ้าในเดือนพฤษภาคม และสิ่งต่าง ที่น่าสนใจมีอะไรบางที่น่าชมกันก่อนอื่นเรามารู้จักกลุ่มดาวบนท้องฟ้าของเดือนนี้กันก่อนครับ

 

แผนที่ดาวเดือนพฤษภาคมในช่วงเวลา 20:00 .

 

กลุ่มดาวในช่วงเดือนพฤษภาคม

        กลุ่มดาวหลัก ที่สามารถสังเกตเห็นได้ตลอดทั้งคืนประกอบด้วย กลุ่มดาวหมีใหญ่ กลุ่มดาวคนเลี้ยงสัตว์ กลุ่มดาวหญิงสาว กลุ่มดาวสิงโต กลุ่มดาวนายพราน และยังมีกลุ่มดาวอีกมากที่ปรากฏให้เห็น และนอกจากนี้ในช่วงหัวค่ำเรายังสามารถสังเกตเห็นกลุ่มดาวเรียงเด่นที่ประกอบกันเป็นรูปสามเหลี่ยมได้พร้อมกันถึง 2 รูป นั้นก็คือ สามเหลี่ยมฤดูหนาวที่มีดาวฤกษ์สว่างจากสามกลุ่มดาวมาประกอบกันเป็นรูปสามเหลี่ยมด้านเท่า (ดาวแต่ละดวงในสามเหลี่ยมนี้อยู่ห่างจากกันประมาณ 25 องศา) ซึ่งในช่วงเดือนพฤษภาคมนี้สามเหลี่ยมฤดูหนาวจะปรากฏให้เราเห็นอยู่เหนือขอบฟ้าทางด้านทิศตะวันตกประมาณ 30 องศา ในเวลา 20:00 . โดยจะมีเวลาประมาณเกือบ 2 ชั่วโมง ก่อนที่กลุ่มดาวนายพรานจะตกลับขอบฟ้าไปก่อน ตามมาด้วยกลุ่มดาวสุนัขใหญ่ และกลุ่มดาวสุนัขเล็กตามกันมา ต่อไปสามเหลี่ยมอีกอันหนึ่งที่สามารถมองเห็นได้ในช่วงเวลาเดียวกัน คือสามเหลี่ยมฤดูใบไม้ผลิ (Spring triangle) ลักษณะการเรียงตัวของสามเหลี่ยมนี้คล้ายกับสามเหลี่ยมฤดูหนาวแต่มีขนาดใหญ่กว่าประมาณ 10 องศา (ดาวแต่ละดวงในสามเหลี่ยมนี้อยู่ห่างจากกันประมาณ 35 องศา) ซึ่งสามเหลี่ยมนี้อาจไม่ค่อยรู้จักในหมู่คนไทยเป็นที่แพร่หลายมากนัก เนื่องจากส่วนหนึ่งอาจเป็นเพราะที่ตั้งของประเทศไทยอยู่ในเขตร้อนใกล้เส้นศูนย์สูตร ทำให้ ภูมิอากาศ ของประเทศมีลักษณะเป็นแบบร้อนชื้น และมีแค่ 3 ฤดู ฤดูหนาว ฤดูร้อน และฤดูฝน ซึ่งทำให้ช่วงฤดูใบไม้ผลิภายในประเทศเห็นได้ไม่ชัดและมีเวลาแค่ช่วงสั้น คนไทยจึงไม่ได้นับฤดูใบไม้ผลินี้ โดยทั่วไป ฤดูใบไม้ผลิในซีกโลกเหนือจะมีช่วงระยะเวลาตั้งแต่ 21 มีนาคม ถึง 20 มิถุนายน ของทุกปี ในขณะที่ในซีกโลกใต้ จะมีระยะเวลาตั้งแต่เดือนกันยายน ถึง เดือนพฤศจิกายน ในการสังเกตสามเหลี่ยมฤดูใบไม้ผลินั้นเราสามารถทำการสังเกตได้จากทางทิศตะวันออก โดยสามเหลี่ยมนี้จะอยู่สูงจากขอบฟ้าประมาณ 30 องศา ในเวลา 20:00 . และสามารถสังเกตได้นานไปจนถึงเกือบรุ่งเช้าของอีกวัน

 

ภาพถ่ายขณะที่ผมกำลังใช้กล้องสองตาส่องดูดาวคู่ ในกลุ่มดาวหมีใหม่ และด้านขาวมือของผมคือทางด้านทิศตะวันออกหากลองสังเกตดีจะเห็นสามเหลี่ยมฤดูใบไม้ผลิ (รูปถ่ายโดยผู้เขียน)

 

        สำหรับชาวใต้ก็สามารถสังเกตเห็นได้เช่นกัน และที่พิเศษไปกว่านั้นคนที่อาศัยอยู่ทางภาคใต้สามารถสังเกตเห็นกลุ่มดาวทางซีกฟ้าใต้ในช่วงเดือนพฤษภาคม ในช่วงเวลา 20:00 . ซึ่งมีกลุ่มดาวเด่น เช่น กลุ่มดาวกางเขนใต้ กลุ่มดาวเซนเทารัส เป็นต้นอีกทั้งยังมีวัตถุท้องฟ้ามากมายให้สังเกต เช่น กระจุกดาวเปิดแคบปา ครูคิส  (Kappa Crucis) หรือที่เรียกว่าว่า NGC 4755 ในกลุ่มกลุ่มดาวกางเขนใต้ กระจุกดาวทรงกลมในกลุ่มดาวเซนเทารัสที่แสนงดงามอันเลื่องลือชื่อ นี้เป็นแค่บางส่วนเท่านั้นสำหรับอัญมณีแห่งซีกฟ้าใต้  

 

ภาพถ่ายกลุ่มดาวทางซีกฟ้าใต้ ที่เห็นกลุ่มภาพคือกลุ่มดาวกางเขนใต้ และทางด้านซ้ายมือคือกลุ่มดาวเซนเทารัส เมื่อเดือน 12 เมษายน 2556 ที่อำเภอเบตง จังหวัดยะลา (ภาพถ่าย โดยคุณตอริก เฮ็งปิยา)

 

เรื่องเล่ากลุ่มดาว

        ในเดือนนี้ขอเสนอกลุ่มดาวหญิงสาวหรือกลุ่มดาวหญิงสาวพรหมจารี เป็นกลุ่มดาวอันดับที่หก ในกลุ่มดาวจักรราศี มีพื้นที่ใหญ่เป็นอันดับที่สองรองจากกลุ่มดาวงูไฮดรา (Hydra) กลุ่มดาวหญิงสาวนี้เป็นกลุ่มดาวที่อยู่ทางซีกฟ้าใต้ มีลำตัวทอดยาวขนานไปตามแนวเส้นสุริยวิถี (อยู่ด้านเหนือของสุริยะวิถี) เป็นกลุ่มดาวที่ประกอบด้วยดาวฤกษ์จำนวนหลายดวง และมีดาวที่สว่างที่สุดในกลุ่มดาว คือ ดาวสไปกา หรือที่คนไทยเรียกว่าดาวรวงข้าว

 

แสดงตำแหน่งดาวในกลุ่มดาวหญิงสาว

 

ตาราง Vig แสดงชื่อดาวและรายละเอียดของดาวในกลุ่มดาวหญิงสาวที่สำคัญ

ชื่อดาว

ค่าความสว่าง

ปรากฏ

ค่าความสว่าง

สัมบูรณ์

ชื่อเฉพาะ

ชื่ออ่านภาษาไทย

ชื่อสามัญ

ชื่อในภาษาไทย

 Spica

 สไปกา

α Vir

 

0.98

−3.55

 Porrima

 พอร์ริม่า

γ Vir A

 

2.74

2.38

 Vindemiatrix

 วินเดเมียทริก

ε Vir

 

2.85

0.37

 Heze

 ฮีเซ

ζ Vir

 

3.38

1.62

 Auva

 ออวา

δ Vir

 

3.39

−0.57

 Zavijava

 ซาวิจาวา

β Vir

 

3.59

3.40

 Rijl al Awwa

 ริจ อัล ดิววา

μ Vir

 

3.87

2.51

 Zaniah

 แซนิอาห์

η Vir

 

3.89

−0.53

 Syrma

 ซิมร์ม่า

ι Vir

 

4.07

2.42

 Khambalia

 แคมบาเลีย

λ Vir

 

4.52

0.73

 

ดาวฤกษ์ที่อยู่ในกลุ่มหญิงสาว

        ดาวสไปกา (Spica) เป็นดาวฤกษ์ยักษ์สีฟ้า มีความสว่างเป็นลำดับที่ 15 ในท้องฟ้าในยามค่ำคืน ดาวสไปกายังเป็นดาวคู่แบบใกล้ชิดไม่สามารถมองเห็นได้ด้วยกล้องโทรทรรนศ์ทุกขนาด นักดาราศาสตร์ได้ทำการศึกษาระบบดาวนี้โดยการเปลี่ยนแปลงการเคลื่อนที่ในโคจรของดาวคู่นี้ ซึ่งเกิดจากการเลื่อนดอปเปลอร์ (Doppler shift) ในเส้นสเปกตรัมที่ดูดกลืน เกิดเป็นเส้นสเปกตรัมคู่ ทำให้เป็นระบบดาวคู่แบบสเปกโทรสโคปิค (Spectroscopic binary) โดยดาวหลักของระบบนี้เป็นดาวยักษ์สีฟ้ามีสเปกตรัมชนิดบี (B) มีมวลมากกว่าดวงอาทิตย์ของเราถึง 10 เท่า มีรัศมีใหญ่กว่าดวงอาทิตย์ 7 เท่า มีค่าความสว่างของดาวมากกว่าดวงอาทิตย์ของเราถึง 12,100 เท่า และยังพบว่าดาวดวงนี้เป็นดาวแปรแสงชนิดดาวเบต้า เซฟีไอ (Beta Cephei) อีกดวง ส่วนคู่ของดาวสไปก้ามีค่าความสว่างมากกว่าดวงดวงอาทิตย์ของเราถึง 8 เท่า ระบบดาวคู่นี้อยู่ห่างจากโลกไปประมาณ 260 ปีแสง ถือได้ว่าเป็นดาวฤกษ์อีกดาวหนึ่งที่อยู่ใกล้โลกมากที่สุด

 

ดาวสไปก้า

http://coraskywalker.wordpress.com/

 

        ดาวแกมมา เวอร์จินิส (Gamma Virginis) ชื่อเดิม พอร์ริม่า (Porrima) พอสท์เวอร์ตา (Postvarta) และเอริช พอร์ริม่า (Arich Porrima) ทั้งสองเป็นชื่อของเทพธิดาโบราณ เป็นเทพีแห่งคำพยากรณ์ และยังมีในรายการชื่อในหนังสือ Calendarium ของ Al Al Achsasi Mouakket ซึ่งดาวดวงนี้ถูกกำหนดให้ ลาวอุเจท อัล เอาอัว (Laouiyet al Aoua) ซึ่งแปลเป็นภาษาละติน (Angulus Latratoris) หมายถึงมุมของผู้ร้องดาวพอร์ริม่าเป็นดาวคู่ประกอบด้วยดาวสองดวงที่มีความสว่างปรากฏ 3.65 และ 3.56 ด้วยคาบการโคจรยาวถึง 168.93 ปี เป็นวัตถุที่ง่ายสำหรับนักดูดาวสมัครเล่น ระยะห่างระหว่างดาวทั้งสองดวงมีขนาดเล็กต้องใช้กล้องโทรทรรศน์ขนาดใหญ่ในการสังเกต และดาวทั้งสองทั้งสองปรากฏอยู่ห่างกันมากที่ครั้งสุดท้ายเมื่อปี .. 2379 (.. 1836) และในปี .. 2563 (.. 2020) ดาวทั้งสองทั้งสองจะอยู่ห่างกันมากพอที่ผู้สังเกตจะดูด้วยกล้องโทรทรรศน์ขนาดเล็ก และเมื่อดาวทั้งสองวงโคจรมาอยู่ชิดกันจะมีค่าความสว่างปรากฏ 2.9 ระบบดาวคู่นี้อยู่ห่างจากโลกเราไป 39 ปีแสง และระบบดาวนี้อยู่ใกล้กับบริเวณเส้นสุริยวิถี ดาวพอร์ริม่า สามารถเกิดปรากฏการณ์ดวงจันทร์บังดาวดาวพอร์ริม่าได้ และบางครั้งอาจถูกดาวเคราะห์ในระบบสุริยะบังได้เช่นกัน

 

  

แสดงกำลังการแยกระหว่างดาวคู่ดาวแกมมา เวอร์จินิส

 

แสดงตำแหน่งของดาวคู่แกมมา เวอร์จินิส

 

ดาวแอปซิลอน เวอร์จินิส (Epsilon Virginis)

        ดาวแอปซิลอน เวอร์จินิสเป็นดาวที่มีชื่อเสียงอีกดวงหนึ่งของกลุ่มดาวหญิงสาวอาจเป็นเพราะว่าดาวดวงนี้อยู่ห่างไกลจากดาวฤกษ์ดาวสว่างส่วนใหญ่บนท้องฟ้า ชื่อเดิมของดาวดวงนี้คือวินเดเมียทริก (Vindemiatrix) ซึ่งมาจากภาษากรีกสืบทอดไปยังภาษาละตินมีหมายความว่าผู้รวบรวมผลองุ่นดาววินดีเมียทริกไม่ได้เกี่ยวข้องกับฤดูใบไม้ผลิ แต่มีความเกี่ยวข้องกับฤดูใบไม้ร่วง เมื่อดาววินดีเมียทริกโผล่ขึ้นจากขอบฟ้าทางด้านทิศตะออกเป็นดวงแรกที่มองเห็นก่อนฟ้าสาง เป็นสัญญาณเริ่มต้นของฤดูการเก็บเกี่ยวองุ่น

        ในอดีตดาววินเดเมียทริกใช้เป็นสัญญาณเทศกาลการดืมฉลองไวน์องุ่นของชาวกรีกและชาวโรมัน แต่ในปัจจุบันนักดูดาวใช้หากระจุกกาแล็กซีหญิงสาว (Virgo Galaxy Cluster) ซึ่งเป็นกระจุกกาแล็กซีขนาดใหญ่ไม่สามารถมองเห็นได้ด้วยตาเปล่า แต่สามารถใช้กล้องโทรทรรศน์ขนาดใหญ่ช่วยในการสังเกตได้

        ดาววินเดเมียทริกเป็นดาวฤกษ์ที่มีความสว่างเป็นลำดับที่ 3 ในดาวกลุ่มหญิงสาวนี้ ซึ่งมีค่าความสว่างเป็น 2.85 มีมวลมากกว่าดวงอาทิตย์ 2.6 เท่า อยู่ห่างจากโลกประมาณ 109.6 ปีแสง


ปรากฏการณ์ที่น่าสนใจในเดือนพฤษภาคม 2556

        ปรากฏการณ์สุริยุปราคาครั้งแรกของปีนี้ เป็นปรากฏการณ์สุริยุปราคาวงแหวน ซึ่งจะเกิดขึ้นในวันที่ 10 พฤษภาคม ปรากฏการณ์สุริยุปราคาครั้งนี้เป็นครั้งที่ 31 ของชุดซารอสที่ 138 โดยปรากฏการณ์สุริยุปราคาในชุดซารอสนี้จะเกิดด้วยกันทั้งหมด 70 ครั้งด้วยกัน เส้นทางของสุริยุปราคาวงแหวนครั้งนี้จะผ่านบางส่วนของเส้นทางส่วนใหญ่อยู่กลางมหาสมุทรแปซิฟิก ทางตะวันออกของปาปัวนิวกินี (Eastern Papua New Guinea) หมู่เกาะโซโลมอน (Solomon Islands) หมู่เกาะกิลเบิร์ต (Gilbert Islands) และประเทศออสเตรเลีย และยังผ่านเมืองแคนส์ ซึ่งมีเส้นทางของสุริยุปราคาเต็มดวงผ่านเมื่อวันที่ 14 พฤศจิกายน 2555 ที่ผ่านมา และในประเทศอินโดนีเซีย กลุ่มประเทศโอเชียเนีย และประเทศฟิลิปปินส์ จะเห็นเป็นปรากฏการณ์สุริยุปราคาบางส่วน

 

รูปแสดงแผนที่เส้นทางของสุริยุปราคาวงแหวนที่พลาดผ่านบนโลก

 

        ในระหว่างวันที่ 25 - 27 พฤษภาคม ผู้สังเกตจะสามารถสังเกตเห็นปรากฏการณ์ดาวเคราะห์ชุมนุม ทางด้านทิศตะวันตก หลังจากดวงอาทิตย์ลับจากขอบฟ้าไปแล้ว ปรากฏการณ์นี้เกิดจากดาวเคราะห์ 3 ดวง เคลื่อนที่มาปรากฏรวมตัวกันบนท้องฟ้า คือ ดาวพุธ ดาวศุกร์ และดาวพฤหัสบดี ซึ่งในแต่ละวันดาวเคราะห์จะมีการเปลี่ยนตำแหน่งไปดังรูป

 

รูปแสดงการเกิดปรากฏการณ์ดาวเคราะห์ชุมนุม ในช่วงระหว่างวันที่ 25 - 27 พฤษภาคม เวลา 19:15 .

ทางด้านทิศตะวันตก

 

        ในวันที่ 25 พฤษภาคม ปรากฏการณ์จันทรุปราคาเงามัวแบบบางส่วน (Penumbral Lunar Eclipse) เป็นปรากฏการณ์จันทรุปราคาครั้งที่สองในปีนี้ ซึ่งปรากฏการณ์จันทรุปราคาดังกล่าวดวงจะเคลื่อนที่ผ่านเข้าไปในเงามัวของโลกเวลารวมทั้งเหตการณ์เกิดขึ้นเพียงแค่ 33 นาที และปรากฏการณ์จันทรุปราคาเงามัวแบบบางส่วนที่เกิดขึ้นครั้งนี้ไม่สามารถสังเกตได้จากประเทศไทย 

 

รูปแสดงแผนผังปรากฏการณ์จันทรุปราคาเงามัวแบบบางส่วน ในวันที่ 25 พฤษภาคม 255


ดาวเคราะห์ในเดือนพฤษภาคม 2556

        ในช่วงเดือนเมษายนนี้เราสามารถสังเกตเห็นดาวเคราะห์ ได้ทั้งหมด 4 ดวง คือ ดาวพฤหัสบดี ดาวเสาร์ ดาวพุธ  และดาวศุกร์ ซึ่งทั้ง 4 ดวง เราสามารถทำการสังเกตได้ตลอดเดือนพฤษภาคมนี้ 

 

รูปแสดงลักษณะปรากฏของดาวเคราะห์ในช่วงเดือนพฤษภาคม

 

        ดาวเคราะห์ที่น่าสนใจที่สุดคงต้องยกให้ดาวเคราะห์ก๊าซยักษ์ใหญ่ของระบบสุริยะของเราทั้งสองดวงคือ ดาวพฤหัสบดี ดาวเสาร์ โดยมาเริ่มที่ดาวพฤหัสบดีกันก่อน สำหรับนักดูดาวแล้วเมื่อพูดถึงการสังเกตดาวพฤหัสบดี สิ่งแรกที่เหลือคนนึกถึง อาจเป็น พายุหมุนใหญ่บนดาวพฤหัสบดี หรือที่รู้จักในนามจุดแดงใหญ่” (Great Red Spot) และที่ไม่แพ้กันเลยเห็นจะได้แก่ดวงจันทร์บริวารของดาวพฤหัสบดีทั้ง 4 ดวง คือ ดวงจันทร์ไอโอ ดวงจันทร์ยูโรปา ดวงจันทร์แกนีมีด และอีกดวงคือแคลลิสโต นอกจากนั้นเราสามารถสังเกตเห็นแถบเมฆบนดาวพฤหัสบดีได้อีกด้วย

 

ดาวพฤหัสบดีในช่วงเดือนเมษายน โดย Christopher Go

 

ตารางเวลาการขึ้น-ตก ของดาวพฤหัสบดี ตามเวลาสากล (UT) ประเทศไทยให้บวกเพิ่มอีก 7 ชั่วโมง

วัน/เดือน

เวลา (UT)

ขึ้น

กลางฟ้า

ตก

หมายเหตุ

   1 พฤษภาคม

01:25

07:52

14:20

 

   2 พฤษภาคม

01:22

07:49

14:17

 

   3 พฤษภาคม

01:19

07:46

14:14

 

   4 พฤษภาคม

01:16

07:43

14:11

 

   5 พฤษภาคม

01:13

07:40

14:08

 

   6 พฤษภาคม

01:10

07:37

14:05

 

   7 พฤษภาคม

01:07

07:34

14:02

 

   8 พฤษภาคม

01:04

07:31

13:59

 

   9 พฤษภาคม

01:01

07:28

13:56

 

 10 พฤษภาคม

00:58

07:25

13:53

 

 11 พฤษภาคม

00:55

07:22

13:50

 

 12 พฤษภาคม

00:52

07:19

13:47

 

 13 พฤษภาคม

00:49

07:16

13:44

 

 14 พฤษภาคม

00:46

07:13

13:41

 

 15 พฤษภาคม

00:43

07:10

13:38

 

 16 พฤษภาคม

00:39

07:07

13:35

 

 17 พฤษภาคม

00:36

07:04

13:32

 

 18 พฤษภาคม

00:33

07:01

13:29

 

 19 พฤษภาคม

00:3

06:58

13:26

 

 20 พฤษภาคม

00:27

06:55

13:23

 

 21 พฤษภาคม

00:24

06:52

13:20

 

 22 พฤษภาคม

00:21

06:49

13:17

 

 23 พฤษภาคม

00:18

06:46

13:14

 

 24 พฤษภาคม

00:15

06:43

13:11

 

 25 พฤษภาคม

00:13

06:40

13:08

 

 26 พฤษภาคม

00:10

06:37

13:05

 

 27 พฤษภาคม

00:07

06:34

13:02

 

 28 พฤษภาคม

00:04

06:31

12:59

 

 29 พฤษภาคม

00:01

06:29

12:56

 

 30 พฤษภาคม

23:55

06:26

12:54

 

 31 พฤษภาคม

23:52

06:23

12:51

 

 

 

การสังเกตดวงจันทร์ของดาวพฤหัสบดี

        ในการสังเกตดวงจันทร์ของดาวพฤหัสบดีในแต่ละคืนตำแหน่งของดวงจันทร์จะมีความแตกต่างกันไป ซึ่งในแต่ละคืนอาจเกิดปรากฏการณ์บนดาวพฤหัสบดี เช่น อุปราคาบนดาวพฤหัสบดี เกิดจากเงาของดวงจันทร์ของดาวพฤหัสบดีเอง เมื่อผู้สังเกตดูปรากฏการณ์นี้ผ่านกล้องโทรทรรศน์จะเห็นเป็นจุดสีดำบนดาวพฤหัสบดี ซึ่งอาจเกิดได้มากสุดถึง 4 ดวง แต่ก็เป็นเรื่องยากพอสมควรในการที่จะเกิดเงาดวงจันทร์ทั้ง 4 ดวง ทอดเงาลงบนดาวพฤหัสบดี แต่อย่างไรก็เป็น ปรากฏการณ์นี้ก็ยังมีดวงจันทร์ที่ค่อยสลับกันทอดเงาลงบนดาวพฤหัสบดี และอย่างน้อยก็ 1 ดวง นอกจากนี้ยังมีปรากฏการณ์จันทร์ผ่านหน้าบนดาวพฤหัสบดี และปรากฏการณ์ดาวพฤหัสบดีบังดวงจันทร์ดวงทั้ง อีกด้วย

 

 

ดาวเสาร์

        เมื่อพูดถึงดาวเสาร์หลายท่านคงนึกขึ้นได้ทันที่สำหรับความโดดเด่นเฉพาะตัวของดาวเสาร์คงนั้นก็ คือวงแหวนที่ล้อมรอบตัวดาว ซึ่งเสริมให้ดาวดวงนี้มีความแตกตั้งไปจากดาวดวงอื่น ในระบบสุริยะถึงแม้ดาวเคราะห์ก๊าซดวงอื่นที่มีวงแหวนแต่ก็ไม่อาจสามารถเทียบเคียงได้แม้แต่น้อย ซึ่งผมก็เป็นอีกคนหนึ่งที่ชื่นชอบดาวที่มหัศจรรย์ดวงนี้เมื่อมองผ่านกล้องโทรทรรศน์ทีไรก็ยังรู้สึกถึงความมหัศจรรย์ของดาวเสาร์ และถ้าหากใครอยากดูก็สามารถหาดาวดวงนี้ได้ ซึ่งภายในเดือนพฤษภาคมนี้ดาวเสาร์ยังคงปรากฏอยู่ในกลุ่มดาวหญิงสาว เราสามารถสังเกตได้ในช่วงเวลาประมาณ 20:00 . เป็นต้นไปจนถึงเกือบรุ่งเช้า หากท่านมีกล้องโทรทรรศน์ขนาดเล็กก็สามารถใช้ชอบในการสังเกตได้

 

ดาวเสาร์ในช่วงเดือนเมษายน โดย Christopher Go

 

ตารางเวลาการขึ้น-ตก ของดาวเสาร์ ตามเวลาสากล (UT) ประเทศไทยให้บวกเพิ่มอีก 7 ชั่วโมง

วัน/เดือน

เวลา (UT)

ขึ้น

กลางฟ้า

ตก

หมายเหตุ

   1 พฤษภาคม

11:22

17:11

22:59

 

   2 พฤษภาคม

11:18

17:06

22:55

 

   3 พฤษภาคม

11:13

17:02

22:51

 

   4 พฤษภาคม

11:09

16:58

22:47

 

   5 พฤษภาคม

11:05

16:54

22:43

 

   6 พฤษภาคม

11:01

16:50

22:38

 

   7 พฤษภาคม

10:56

16:45

22:34

 

   8 พฤษภาคม

10:52

16:41

22:30

 

   9 พฤษภาคม

10:48

16:37

22:26

 

 10 พฤษภาคม

10:44

16:33

22:22

 

 11 พฤษภาคม

10:40

16:29

22:18

 

 12 พฤษภาคม

10:35

16:24

22:13

 

 13 พฤษภาคม

10:31

16:20

22:09

 

 14 พฤษภาคม

10:27

16:16

22:05

 

 15 พฤษภาคม

10:23

16:12

22:01

 

 16 พฤษภาคม

10:18

16:07

21:57

 

 17 พฤษภาคม

10:14

16:03

21:52

 

 18 พฤษภาคม

10:10

15:59

21:48

 

 19 พฤษภาคม

10:06

15:55

21:44

 

 20 พฤษภาคม

10:02

15:51

21:40

 

 21 พฤษภาคม

09:57

15:47

21:36

 

 22 พฤษภาคม

09:53

15:42

21:32

 

 23 พฤษภาคม

09:49

15:38

21:27

 

 24 พฤษภาคม

09:45

15:34

21:23

 

 25 พฤษภาคม

09:40

15:30

21:19

 

 26 พฤษภาคม

09:36

15:26

21:15

 

 27 พฤษภาคม

09:32

15:21

21:11

 

 28 พฤษภาคม

09:28

15:17

21:07

 

 29 พฤษภาคม

09:24

15:13

21:03

 

 30 พฤษภาคม

09:20

15:09

20:58

 

 31 พฤษภาคม

09:15

15:05

20:54

 

 

ดาวพุธ

        ดาวเคราะห์ที่เล็กที่สุดในระบบสุริยะ มนุษย์รู้จักดาวพุธมาตั้งแต่อดีตในฐานะดาวเคราะห์ 1 ใน 5 ดวงที่มนุษย์สามารถมองเห็นได้ด้วยตาเปล่า ซึ่งดาวเคราะห์ดวงนี้สามารถสังเกตเห็นได้เฉพาะช่วงก่อนดวงอาทิตย์ขึ้น และหลังจากที่ดวงอาทิตย์ตกลับขอบฟ้าไปได้ไม่นานดาวเคราะห์ดวงนี้ก็เริ่มจะตกตามดวงอาทิตย์ไปอยากรวดเร็ว

 

ตารางเวลาการขึ้น-ตก ของดาวพุธ ตามเวลาสากล (UT) ประเทศไทยให้บวกเพิ่มอีก 7 ชั่วโมง

วัน/เดือน

เวลา (UT)

ขึ้น

กลางฟ้า

ตก

หมายเหตุ

   1 พฤษภาคม

22:26

04:37

10:51

 

   2 พฤษภาคม

22:29

04:41

10:56

 

   3 พฤษภาคม

22:32

04:44

11:00

 

   4 พฤษภาคม

22:34

04:48

11:05

 

   5 พฤษภาคม

22:37

04:52

11:09

 

   6 พฤษภาคม

22:40

04:56

11:14

 

   7 พฤษภาคม

22:44

05:00

11:19

 

   8 พฤษภาคม

22:47

05:04

11:24

 

   9 พฤษภาคม

22:50

05:08

11:30

 

 10 พฤษภาคม

22:54

05:13

11:35

 

 11 พฤษภาคม

22:58

05:17

11:41

 

 12 พฤษภาคม

23:02

05:22

11:46

 

 13 พฤษภาคม

23:06

05:27

11:52

 

 14 พฤษภาคม

23:10

05:32

11:58

 

 15 พฤษภาคม

23:14

05:36

12:04

 

 16 พฤษภาคม

23:18

05:41

12:09

 

 17 พฤษภาคม

23:23

05:47

12:15

 

 18 พฤษภาคม

23:27

05:52

12:21

 

 19 พฤษภาคม

23:31

05:57

12:27

 

 20 พฤษภาคม

23:36

06:02

12:32

 

 21 พฤษภาคม

23:40

06:06

12:38

 

 22 พฤษภาคม

23:44

06:11

12:43

 

 23 พฤษภาคม

23:49

06:16

12:48

 

 24 พฤษภาคม

23:53

06:21

12:53

 

 25 พฤษภาคม

23:57

06:25

12:58

 

 26 พฤษภาคม

 

06:29

13:02

 

 27 พฤษภาคม

00:01

06:34

13:06

 

 28 พฤษภาคม

00: 04

06:37

13:10

 

 29 พฤษภาคม

00:08

06:41

13:14

 

 30 พฤษภาคม

00:12

06:45

13:18

 

 31 พฤษภาคม

00:15

06:48

13:21

 

 

ดาวศุกร์

        ดาวศุกร์เป็นดาวเคราะห์ที่อยู่ใกล้โลกมากที่สุดและยังมีความสว่างมากที่สุดให้บรรดาดาวเคราะห์ทั้ง 5 ดวงที่ตามนุษย์เราสามารถมองเห็นได้ ซึ่งในการสังเกตดาวศุกร์ในช่วงเดือนพฤษภาคมนี้ เราสามารถมองเห็นดาวศุกร์ได้ในช่วงหัวค่ำทางด้านทิศตะวันตก หลังจากที่ดวงอาทิตย์ตกลับขอบฟ้าไป

 

ตารางเวลาการขึ้น-ตก ของดาวศุกร์ ตามเวลาสากล (UT) ประเทศไทยให้บวกเพิ่มอีก 7 ชั่วโมง

วัน/เดือน

เวลา (UT)

ขึ้น

กลางฟ้า

ตก

หมายเหตุ

   1 พฤษภาคม

23:35

05:56

12:18

 

   2 พฤษภาคม

23:35

05:57

12:19

 

   3 พฤษภาคม

23:36

05:58

12:21

 

   4 พฤษภาคม

23:37

05:59

12:22

 

   5 พฤษภาคม

23:37

06:00

12:24

 

   6 พฤษภาคม

23:38

06:01

12:25

 

   7 พฤษภาคม

23:39

06:02

12:27

 

   8 พฤษภาคม

23:39

06:03

12:28

 

   9 พฤษภาคม

23:40

06:04

12:30

 

 10 พฤษภาคม

23:41

06:06

12:31

 

 11 พฤษภาคม

23:42

06:07

12:33

 

 12 พฤษภาคม

23:43

06:08

12:34

 

 13 พฤษภาคม

23:44

06:09

12:36

 

 14 พฤษภาคม

23:44

06:10

12:37

 

 15 พฤษภาคม

23:45

06:12

12:39

 

 16 พฤษภาคม

23:46

06:13

12:41

 

 17 พฤษภาคม

23:47

06:14

12:42

 

 18 พฤษภาคม

23:48

06:15

12:44

 

 19 พฤษภาคม

23:49

06:17

12:45

 

 20 พฤษภาคม

23:50

06:18

12:47

 

 21 พฤษภาคม

23:52

06:19

12:48

 

 22 พฤษภาคม

23:53

06:21

12:50

 

 23 พฤษภาคม

23:54

06:22

12:52

 

 24 พฤษภาคม

23:55

06:23

12:53

 

 25 พฤษภาคม

23:56

06:25

12:55

 

 26 พฤษภาคม

23:5

06:26

12:56

 

 27 พฤษภาคม

23:59

06:28

12:58

 

 28 พฤษภาคม

24:00

06:29

12:59

 

 29 พฤษภาคม

 

06:30

13:01

 

 30 พฤษภาคม

00:01

06:32

13:02

 

 31 พฤษภาคม

00:03

06:33

13:04

 

 

สภาพอากาศท้องฟ้าในเดือน

        ในช่วงเดือนพฤษภาคมนี้สภาพอากาศค้อนข้างมีผลมาก ในการสังเกตการณ์ท้องฟ้าในช่วงนี้ โดยในช่วงเดือนนี้อาจมีฝนตกเป็นบางเป็นช่วง และมีเมฆมากทำให้ในบางคืนอาจไม่สะดวกต่อการสังเกตการณ์ท้องฟ้า และอีกปัจจัยหนึ่งที่สำคัญมากคือปริมาณฝุ่นละอองในอากาศที่มีปริมาณมากเกินไป ทำให้แสงจากดาวลดลงอย่างมาก ดาวสว่างอย่างดาวซีเรียส (คนไทยมักเรียกว่าดาวซีริอุส) เป็นดาวฤกษ์ที่มีความสว่างปรากฏมากที่สุดในท้องฟ้าในช่วงเวลากลางคืนยังค่อนข้างสังเกตได้ลำบาก 

 

 

        จากรูปทั้งสองเมื่อนำมาเปรียบเทียบความแต่งต่างของความหนาแน่นของฝุ่นละอองในบรรยากาศ แต่ละช่วงเวลา โดยเลือกเอารูปที่เห็นความแตกต่างกันอย่างเห็นได้ชัด โดยให้ลองสังเกตภูเขาที่อยู่ประมาณกลาง ของรูปที่อยู่ด้านบนเทียบกับรูปที่อยู่ด้านล่าง จะเห็นได้ว่าทัศนวิสัยในการมองเห็นมีความแตกต่างกันมาก และเช่นเดียวกันในช่วงเวลากลางคืนฝุ่นละอองเหล่านี้ยังไม่ได้ลดน้อยลงไป แต่ถูกความมืดกลืนกินไป ซึ่งฝุ่นละอองเหล่านี้เป็นอุปสรรคสำคัญอีกอันหนึ่งที่ทำให้เราไม่สามารถมองเห็นดาวได้ชัดเจนกว่าเท่าที่ควรจะเป็น แต่ก็ขอให้ทุกท่านดูดาวกันอย่างมีความสุขให้เดือนนี้ครับ

 

ความสุขของคนดูดาว คือ การที่ได้เฝ้ามองท้องฟ้าอันสวยงาม

 

กรกมล ศรีบุญเรือง

เจ้าหน้าที่สารสนเทศดาราศาสตร์ชำนาญการ

สถาบันวิจัยดาราศาสตร์แห่งชาติ (องค์การมหาชน)

Additional information