ท้องฟ้าในเดือนตุลาคม

Share

ท้องฟ้าในเดือนตุลาคม 2559

สวัสดีครับกลับมาพบกันอีกแล้วสำหรับบทความมุมนักดูดาวประจำเดือนตุลาคม สำหรับในเดือนนี้จะมีเหตุการณ์ทางดาราศาสตร์อะไรใดบางที่น่าสนใจและน่าติดตามสามารถติดตามกันได้ในบทความนี้

ในเดือนกันยายนที่ผ่านมาหลายพื้นที่ก็ยังมีฝนตกลงมาอย่างหนักจนเกิดน้ำท่วงและบางพื้นที่ก็มีท้องฟ้าที่ปลอดโปร่งเหมาะแก่การดูดาว โดยปลายเดือนกันยายนที่ผ่านมาผมก็มีโอกาสเดินทางออกไปดูดาวและถ่ายภาพทางช้างเผือกกับเพื่อน ๆ มา ก็ถือว่าเป็นโชคดีที่ได้ออกบ้านไปเที่ยวดูดาวตามสถานที่ต่าง ในวันแรก (วันที่ 28 กันยายน 2559) ผมและเพื่อน ๆ ขับรถออกไปดูดาวที่อำเภอลี้ จังหวัดลำพูน ห่างจากตัวเมืองจังหวัดเชียงใหม่ออกไปประมาณ 88 กิโลเมตร ท้องฟ้าที่อำเภอลี้เป็นเหมือนสวรรค์ของนักดูดาวด้วยแท้ เมื่อจอดรถเสร็จเดินออกจากรถมาทุกคนถึงกับร้องว้าววววว...ฟังดังกันเลยที่เดียว เพราะท้องฟ้าที่มองเห็นในขณะนั้นเป็นแถบทางช้างเผือกที่มองเห็นได้ชัดเจดมาก ๆ จนไม่มีคำบรรยายใด ๆ ที่จะมาเปรียบเทียบกับสิ่งที่เห็นเลย และตอนที่กำลังลงจากรถคนทุกก็แทบจะไม่ต้องรอให้ตาปรับให้เข้ากับความมืดเลย สำหรับวันที่สอง (วันที่ 29 กันยายน 2559) ท้องฟ้าก็ปลอดโป่งเช่นกันผมและเพื่อน ๆ ก็เลยตัดสิ้นในออกไปดูดาวกันอีก แต่ครั้งนี้ไปที่ อ่างเก็บน้ำห้วยลาน จังหวัดเชียงใหม่ ห่างจากตัวเมืองจังหวัดเชียงใหม่ออกไปประมาณ 48 กิโลเมตร ที่นี้มีแสงจากเมืองเชียงใหม่รบกวนอยู๋บางแต่ก็ยังพอมองเห็นทางช้างเผือกจาง ๆ ลองดูภาพถ่ายเปรียบเทียบจากทั้งสองสถานที่ดูครับว่าความแตกต่างระหว่างท้องฟ้าที่มืดสนิทไม่มีแสงเมืองมารบกวนกับท้องฟ้าที่มีแสงเมืองรบกวนบาง

 

(ก)

 

(ข)

รูปที่ 1 (ก) อำเภอลี้ จังหวัดลำพูน (ข) อ่างเก็บน้ำห้วยลาน จังหวัดเชียงใหม่

 

        จากการนำภาพทั้งสองสถานที่มาเปรียบเทียบกันจะเห็นความแตกต่างกันของท้องฟ้าได้อย่างชัดเจน คือที่อำเภอลี้ จังหวัดลำพูน เป็นสถานที่ที่เหมาะสำหรับทั้งดูดาวและถ่ายภาพมาก ส่วนที่อ่างเก็บน้ำห้วยลาน จังหวัดเชียงใหม่ เหมาะสำหรับการดูดาวมากกว่าที่จะถ่ายภาพ การที่จะหาสถานที่ดูดาวสักแห่งที่อยู่ใกล้เมืองในปัจจุบันเป็นเรื่องที่หลีกเลียงไม่ได้ที่จะถูกรบกวนจากแสงเมือง หากต้องการท้องฟ้าที่มืดที่ไม่มีแสงรบกวนเราต้องเดินทางห่างออกจากเมืองไปอย่างน้อยประมาณ 80 – 100 กิโลเมตร จากตัวเมือง

 

กลุ่มดาวในช่วงเดือนตุลาคม

        ในช่วงเดือนตุลาคมนี้มีกลุ่มดาวเด่นหลายกลุ่มที่จะพัดกันขึ้นมาให้ผู้ชมได้กันตลอดทั้งคืน โดยในช่วงนี้ดวงอาทิตย์ก็เริ่มตกเร็วขึ้นกว่าและขึ้นช้ากว่าเดือนกันยายนที่ผ่านมา ดังนั้นเราจึงมีเวลาดูดาวเพิ่มขึ้นมากกว่าเดือนกันยายนอีกนิดหน่อย สภาพอากาศในช่วงต้นเดือนอาจจะยังมีฝนตกหนักอยู่ก็ขอให้นักดูดาวุกท่านตรวจสอบดูสภาพอากาศก่อนออกไปดูดาวทุกครั้ง 

        สำหรับกลุ่มดาวที่เราจะได้เห็นบนท้องฟ้าในช่วงหลังจากที่ดวงอาทิตย์ตกลับขอบฟ้าไปแล้วประมาณ 1 ชั่วโมง เราจะสามารถจะมองดาวและกลุ่มดาวต่าง ๆ ที่ปรากฏบนท้องฟ้าในช่วงเวลาดังกล่าว เช่นในทางทิศตะวันออกเราจะสามารถมองเห็นกลุ่มดาวปลาคู่ กลุ่มดาวแกะ กลุ่มดาวม้าปีก และกลุ่มดาวแอนโดรเมดา เมื่อเงือยหน้าขึ้นไปอีกที่บริเวณกลางท้องฟ้าเราจะมองเห็นกลุ่มดาวกิ้งก่า กลุ่มดาวหงส์ กลุ่มดาวนกอินทรี และกลุ่มดาวพิณ ส่วนทางทิศตะวันตกจะมองเห็นกลุ่มดาวเฮอร์คิวลิส กลุ่มดาวคนแบกงู่ และกลุ่มดาวคนเลี้ยงสัตว์ ทางทิศเหนือจะมองเห็นกลุ่มดาวหมีเล็ก กลุ่มดาวค้างคาว กลุ่มดาวเซเฟอุส และกลุ่มดาวมังกร ส่วนทางทิศใต้จะมองเห็นกลุ่มดาว กลุ่มดาวคนแบกหม้อน้ำ กลุ่มดาวมกร กลุ่มดาวปลาทางใต้ กลุ่มดาวคนยิงธนู กลุ่มดาวแมงป่อง และกลุ่มดาวคันชั่ง เป็นต้น

 

รูปที่ 2 ท้องฟ้าในเดือนตุลาคม เวลา 20:00 น.

 

 

ตุลาคม 2559

วันที่/เดือน

เวลา (น.)

ปรากฏการณ์

1ตุลาคม

07:11

- จันทร์ดับ

2ตุลาคม

15:30

- ดวงจันทร์อยู่ใกล้ดาวสไปกา 5 องศา

3ตุลาคม

 

 

4ตุลาคม

00:29

- ดวงจันทร์อยู่ใกล้ดาวศุกร์ 4.9 องศา

 

18:15

- ดวงจันทร์อยู่ไกลโลกสุดในรอบเดือน (ระยะทาง 406,108 กิโลเมตร)

5ตุลาคม

 

 

6ตุลาคม

14:43

- ดวงจันทร์อยู่ใกล้ดาวเสาร์ 3.3 องศา

7ตุลาคม

 

 

8ตุลาคม

ตลอดทั้งคืน

- ฝนดาวตกดราโคนิดส์ อัตราการตก 10 ดวงต่อชั่วโมง

 

19:08

- ดวงจันทร์อยู่ใกล้ดาวอังคาร 6.5 องศา

9ตุลาคม

11:32

- จันทร์กึ่งแรก

10ตุลาคม

 

 

11ตุลาคม

 

 

12ตุลาคม

 

 

13ตุลาคม

 

 

14ตุลาคม

 

 

15ตุลาคม

17:30

- ดาวยูเรนัสอยู่ตำแหน่งตรงข้ามกับดวงอาทิตย์ (Opposition)

16ตุลาคม

16:23

- จันทร์เพ็ญ

17ตุลาคม

06:47

- ดวงจันทร์อยู่ใกล้โลกสุดในรอบเดือน (ระยะทาง 357,865 กิโลเมตร)

18ตุลาคม

 

 

19ตุลาคม

13:40

- ดวงจันทร์บังดาวอัลดีบาแรน (ไม่สามารถสังเกตการณ์ได้)

20ตุลาคม

 

 

21ตุลาคม

ตลอดทั้งคืน

- ฝนดาวตกโอไรโอนิดส์ อัตราการตก 15 ดวงต่อชั่วโมง

22ตุลาคม

 

 

23ตุลาคม

02:13

- จันทร์กึ่งหลัง

25ตุลาคม

10:26

- ดวงจันทร์อยู่ใกล้ดาวเรกูลัส 1.8 องศา

26ตุลาคม

17:56

- ดาวเคราะห์เคียงดาว (ดาวศุกร์อยู่ใกล้ดาวแอนทาเรส 3.0องศา)

27ตุลาคม

23:00

- ดาวพุธอยู่ที่ตำแหน่งร่วมทิศแนววงนอก (Superior Conjunction)

28ตุลาคม

18:35

- ดวงจันทร์อยู่ใกล้ดาวพฤหัสบดี 0.8 องศา

29ตุลาคม

16:44

- ดวงจันทร์อยู่ใกล้ดาวสไปกา 5.15 องศา

 

20:13

- ดาวอังคารอยู่ที่จุดใกล้ดวงอาทิตย์ที่สุด (ประมาณ 1.38 AU)

30ตุลาคม

08:00

- ดาวเคราะห์ชุมนุม (ดาวศุกร์อยู่ใกล้ดาวเสาร์ 3องศา)

31ตุลาคม

00:38

- จันทร์ดับ

 

02:00

- ดวงจันทร์อยู่ใกล้ดาวพุธ 4.15 องศา

 

13:25

- ดาวศุกร์อยู่ที่จุดไกลดวงอาทิตย์ (ประมาณ 0.73 AU)

 

ดาวเคราะห์ในเดือนตุลาคม 2559

        การสังเกตดาวเคราะห์ในช่วงเดือนตุลาคม ส่วนใหญ่จะสามารถมองเห็นได้ในช่วงหัวค่ำ เมื่อผู้สังเกตหันหน้าไปทางทิศตกวันตกจะมองเห็นดาวสว่างเด่นอยู่บริเวณขอบฟ้าดาวเคราะห์ที่ผู้สังเกตมองนั้นคือดาวศุกร์ และเมื่อผู้สังเกตหันหน้าไปทางทิศใต้จะเห็นดาวเคราะห์สว่างเหลืองและสีส้มอีก 2 ดวง โดยดาวดวงสีเหลืองคือดาวเสาร์ และดวงสีส้มคือดาวอังคาร สำหรับดาวเคราะห์อีก 2 ดวง คือ ดาวพุธ ผู้สังเกตสามารถสังเกตเห็นได้ในช่วงเช้ามืด ส่วนดาวพฤหัสบดีเป็นช่วงที่ดาวอยู่ใกล้กับดวงอาทิตย์จึงทำให้ในช่วงต้นเดือนไม่สามารถทำการสังเกตได้และจะเพิ่มสังเกตได้อีกที่ในช่วงปลายเดือน

        ลักษณะปรากฏและขนาดปรากฏของดาวเคราะห์ทั้ง 5 ดวง ในช่วงเดือนตุลาคม

 

รูปที่ 4 แสดงลักษณะปรากฏและขนาดปรากฏของดาวเคราะห์ในช่วงเดือนตุลาคม

 

 

การสังเกตดาวพุธ

        ในเดือนตุลาคมนี้ผู้สังเกตสามารถทำการสังเกตการณ์ดาวพุธได้จากทางทิศตะวันออกในช่วงเช้ามืดก่อนดวงอาทิตย์ขึ้นประมาณหนึ่ง โดยดาวพุธจะมีตำแหน่งปรากฏบนท้องฟ้าในกลุ่มดาวหญิงสาว มีขนาดปรากฏบนท้องฟ้าประมาณ 6.3 ฟิลิปดา และมีค่าความสว่างปรากฏระหว่าง – 0.5 ถึง – 1 และในช่วงสัปดาห์สุดท้ายของเดือนดาวพุธจะเคลื่อนที่เข้าใกล้ดวงอาทิตย์ทำให้ในช่วงเวลาดังกล่าวไม่สามารถทำการสังเกตดาวพุธได้ 

 

เวลา ณ ตำแหน่งพิกัดทางภูมิศาสตร์ : ละติจูด 13°45.0' เหนือ ลองจิจูด 100°31.0' ตะวันออก

(กรุงเทพมหานคร)

 

เวลาขึ้น – ตก ของดาวพุธในเดือนตุลาคม พ.ศ. 2559

 

การสังเกตดาวศุกร์

        การสังเกตดาวศุกร์ในเดือนตุลาคมนี้ ผู้สังเกตสามารถการสังเกตการณ์ดาวศุกร์ในช่วงหัวค่ำได้ตลอดทั้งเดือน โดยสามารถสังเกตเห็นดาวศุกร์ได้จากขอบฟ้าทางทิศตะวันตกได้หลังจากที่ดวงอาทิตย์ตกลับขอบฟ้าฟ้าไปแล้ว การมองหาดาวศุกร์ในท้องฟ้านั้นไม่อยาก โดยผู้สังเกตแทบจะไม่ตามใช้ความพยายามมากในการมองหาดาวศุกร์ ตำแหน่งของดาวศุกร์บนท้องฟ้าจะปรากฏอยู่ในระหว่างบริเวณกลุ่มดาวคันชั่งและกลุ่มดาวแมงป่อง มีขนาดปรากฏเฉลี่ยบนท้องฟ้าประมาณ 12.5 ฟิลิปดา และมีค่าสว่างปรากฏระหว่าง -3.37 ถึง -3.42 จึงสว่างมากกว่าดาวเคราะห์ดวงอื่น ๆ ที่ปรากฏบนท้องฟ้า

 

เวลา ณ ตำแหน่งพิกัดทางภูมิศาสตร์ : ละติจูด 13°45.0' เหนือ ลองจิจูด 100°31.0' ตะวันออก

(กรุงเทพมหานคร)

 

เวลาขึ้น – ตก ของดาวศุกร์ในเดือนตุลาคม พ.ศ. 2559

 

การสังเกตดาวอังคาร

        ในเดือนตุลาคมนี้ผู้สังเกตสามารถมองเห็นดาวอังคารได้จากทางทิศใต้ ในช่วงหัวค่ำและเป็น 1 ใน 3 ของดาวเคราะห์ที่สามารถมองเห็นได้ในช่วงหัวค่ำ ตำแหน่งปรากฏของดาวอังคารจะอยู่ในบริเวณกลุ่มดาวคนยิงธนู มีขนาดปรากฏบนท้องฟ้าประมาณ 8.3 ฟิลิปดา สำหรับค่าความสว่างปรากฏของดาวอังคารในช่วงเดือนตุลาคมอยู่ที่ระหว่าง 0.24 ถึง 0.38 ในการสังเกตการณ์ผู้สังเกตอาจต้องใช้เวลาในการมองหาดาวอังคารเนื่องความสว่างที่ลดลงอย่างต่อเนื่องทำให้ดาวอังคารมีความสว่างใกล้เคียงกับดาวฤกษ์พื้นหลังบวกกับในช่วงเดือนนี้ดาวอังคารยังอยู่ใกล้กับทางช้างเผือกมาก จึงทำให้ผู้สังเกตอาจจะต้องให้ความพยายามเล็กน้อยในการหาดาวอังคาร

 

เวลา ณ ตำแหน่งพิกัดทางภูมิศาสตร์ : ละติจูด 13°45.0' เหนือ ลองจิจูด 100°31.0' ตะวันออก

(กรุงเทพมหานคร)

 

เวลาขึ้น – ตก ของดาวอังคารในเดือนตุลาคม พ.ศ. 2559

 

การสังเกตดาวพฤหัสบดี

        การสังเกตดาวพฤหัสบดีในเดือนตุลาคม ผู้สังเกตไม่สามารถทำการสังเกตดาวพฤหัสบดีได้ในช่วงต้นเดือนนี้ เนื่องจากในช่วงนี้ดาวพฤหัสบดีอยู่ใกล้กับดวงอาทิตย์มากจึงไม่แนะนำให้ผู้สังเกตพยายามค้นหาดาวพฤหัสบดีในช่วงที่ดาวพฤหัสบดีอยู่ใกล้กับดวงอาทิตย์เพราะอาจทำให้เกิดอันตรายได้ สำหรับผู้สังเกตที่กำลังเฝ้ารอที่จะดูดาวพฤหัสบดีให้อดใจรอจนถึงปลายเดือนตุลาคมจึงจะเริ่มทำการสังเกตดาวพฤหัสบดีได้ครั้งในช่วงเช้ามืดก่อนที่ดวงอาทิตย์จะขึ้น สำหรับตำแหน่งปรากฏบนท้องฟ้าของดาวพฤหัสบดีจะปรากฏอยู่ในกลุ่มดาวหญิงสาว และขนาดปรากฏประมาณ 30 ฟิลิปดา มีค่าสว่างปรากฏประมาณ – 1.2 สำหรับการสังเกตดาวพฤหัสบดีสามารถทำได้ทั้ง การสังเกตด้วยตาเปล่าหรืออาจใช้อุปกรณ์ช่วยเหลือ เช่น กล้องสองตา กล้องโทรทรรศน์ขนาดเล็ก โดยผู้สังเกตจะสามารถมองเห็นดวงจันทร์ของดาวพฤหัสบดีเป็นจุดสว่างเล็ก ๆ อยู่รอบ ๆ ตัวดาวพฤหัสบดี ในบางครั้งผู้สังเกตอาจสามารถมองเห็นจุดดำ ๆ เล็ก ๆ บนตัวดาวพฤหัสบดีชึ่งเกิดจากเงาของดวงจันทร์ที่ทอดลงไปยังพื้นผิวของดาวพฤหัสบดีเอง ซึ่งคล้ายกับปรากฏการณ์สุริยุปราคาที่เกิดบนโลก ผู้สังเกตสามารถดูตำแหน่งปรากฏดวงจันทร์บริวารของดาวพฤหัสบดีในแต่ละวันได้จากรูปที่ 5 

 

 

เวลา ณ ตำแหน่งพิกัดทางภูมิศาสตร์ : ละติจูด 15°00' เหนือ ลองจิจูด 100°00' ตะวันออก

(กรุงเทพมหานคร)

 

เวลาขึ้น – ตก ของดาวพฤหัสบดีในเดือนตุลาคม พ.ศ. 2559

 

รูปที่ 4 ตำแหน่งปรากฏดวงจันทร์บริวารของดาวพฤหัสบดีในช่วงเดือนตุลาคม

 

การสังเกตดาวเสาร์

        การสังเกตดาวเสาร์ในช่วงเดือนตุลาคมตลอดทั้งเดือนนี้ ผู้สังเกตสามารถมองเห็นดาวเสาร์ได้ในช่วงหัวค่ำในทิศตะวันตกเฉียงใต้หลังจากดาวอาทิตย์ตกลับขอบฟ้าไปประมาณ 1 ชั่งโมง ตำแหน่งปรากฏของดาวเสาร์จะอยู่ในบริเวณกลุ่มดาวแมงป่อง มีขนาดปรากฏบนท้องฟ้าประมาณ 15.7 ฟิลิปดา (ไม่รวมวงแหวนของดาวเสาร์) สำหรับค่าความสว่างปรากฏของดาวเสาร์ในช่วงเดือนตุลาคมอยู่ที่ 0.75

 

เวลา ณ ตำแหน่งพิกัดทางภูมิศาสตร์ : ละติจูด 13°45.0' เหนือ ลองจิจูด 100°31.0' ตะวันออก

(กรุงเทพมหานคร)

 

เวลาขึ้น – ตก ของดาวเสาร์ในเดือนตุลาคม พ.ศ. 2559

 

 

กรกมล ศรีบุญเรือง

นักวิชาการ

สถาบันวิจัยดาราศาสตร์แห่งชาติ (องค์การมหาชน)

Additional information