ท้องฟ้าในเดือนสิงหาคม

Share

ท้องฟ้าในเดือนสิงหาคม 2559

สวัสดีครับกลับมาพบกันเช่นเคยกับบทความมุมนักดูดาวประจำเดือนสิงหาคม สำหรับเดือนนี้มีวันสำคัญหลายวันทั้งวันแม่ และวันวิทยาศาสตร์แห่งชาติ สำหรับวันที่ 18 สิงหาคมของทุก ๆ ปี และปีนี้ก็เช่นเดียวกันหลายคนคงทราบดีถึงที่มาของวันวิทยาศาสตร์แห่งชาติแต่บางคนก็ยังอาจจะไม่ทราบ หากย้อนเวลากลับไปเมื่อ 148 ปี ที่แล้ว ในวันที่ 18 สิงหาคม พ.ศ.2411 เป็นวันที่พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวทรงทำนายการเกิดปรากฏการณ์สุริยุปราคาเต็มดวงและทรงคำนวณสถานที่ที่สามารถทำการสังเกตการณ์ปรากฏการณ์สุริยุปราคาเต็มดวงในครั้งนั้นได้อย่างแม่นยำ 

        จากเหตุการณ์ครั้งสำคัญในประวัติศาสตร์ที่พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวเสด็จพระราชดำเนินไปทอดพระเนตรสุริยุปราคาเต็มดวงที่พระองค์ได้ทรงคำนวณไว้ได้ถูกต้อง ทำให้ประชาชนชาวไทยและทั่วโลกได้ทราบถึงพระอัจฉริยภาพด้านวิทยาศาสตร์และดาราศาสตร์ ต่อมาในปี พ.ศ. 2525 เนื่องในโอกาสฉลองกรุงรัตนโกสินทร์ครบรอบ 200 ปี คณะนักวิทยาศาสตร์ไทยและสมาคมวิทยาศาสตร์แห่งประเทศไทย ได้มีมติให้วันที่ 18 สิงหาคม ของทุกๆ ปีเป็นวันวิทยาศาสตร์แห่งชาติ และถวายพระราชสมัญญานามแด่พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวว่า “พระบิดาแห่งวิทยาศาสตร์ไทย” และในช่วงเดือนสิงหาคมนี้กระทรวงวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยียังได้จัดงานมหากรรมวิทยาศาสตร์ขึ้นทุก ๆ ปี อย่าลืมมาร่วมสนุกกันได้ที่งานนะครับ และยังมีวันที่เปิดเหตุการณ์ดาราศาสตร์ที่น่าสนใจอีกมากมายในเดือนนี้ สำหรับท่านใดที่วางแผ่นจะกลับไปไหว้คุณแม่ก็ขอให้เดินทางปลอดภัย และก็ขอเชิญชวนพาคุณแม่ไปเที่ยวงานมหากรรมวิทยาศาสตร์ที่ยิ่งใหญ่ที่สุดแห่งปีกันด้วยนะครับ 

        ก่อนที่จะเข้าสู่เนื้อหาการดูดาวผมมีเหตุการณ์ที่น่าประทับใจหนึ่งมาเล่าให้ฟังครับ เมื่อปลายเดือนกรกฎาคมที่ผ่านมา (วันที่ 26 กรกฎาคม พ.ศ.2559) เป็นครั้งแลกในชีวิตที่ผมได้มีโอกาสได้เห็นทางช้างเผือกที่สวยงามในช่วงกลางฤดูฝน ส่วนตัวผมเองแล้วเป็นคนที่ชอบสังเกตท้องฟ้าตอนกลางคืนอยู่แล้วไม่ว่าจะเป็นช่วงฤดูไหนก็ตาม และต้องแปลกใจอย่างมากเมื่ออยู่ ๆ ท้องฟ้าในคืนวันที่ 26 กรกฎาคม พ.ศ.2559 ก็เปิดเป็นบริเวณกว้างและนานเกือบตลอดทั้งคืน และผมก็ได้มีโอกาสได้ออกไปถ่ายภาพทางช้างเผือกกลางฤดูฝนเป็นครั้งแลก ที่อำเภอเชียงดาว จังหวัดเชียงใหม่ ซึ่งปกติแล้วการที่จะถ่ายทางช้างเผือกหรือดูดาวในช่วงเดือนกรกฎาคมเป็นเรื่องที่ยากมาก เนื่องจากว่าในช่วงเวลาดังกล่าวอยู่ในช่วงฤดูฝนและเป็นเรื่องยากมากที่จะสามารถมองเห็นทางช้างเผือกหรือกลุ่มดาวสักกลุ่ม หลังจากที่ผมเดินไปถึงเป้าหมายผมแทบจะไม่ต้องมองหาทางช้างเผือกว่าอยู่ส่วนของท้องฟ้าเพราะว่าเมื่อออกจากรถมาก็สามารถมองเห็นทางช้างเผือกลอยเด่นอยู่บนท้องฟ้าทางทิศใต้ได้ทันที ผมได้แต่ยืนมองทางช้างเผือกที่แสนอหังการด้วยตาเปล่าซึ่งเห็นได้ชัดเจนมากๆ สิ่งที่ผมมองเห็นในเวลานั้นคือซุ้มประตูทางช้างเผือกที่ปลายด้านหนึ่งว่างอยู่ทางขอบฟ้าทางทิศใต้และปลายอีกด้านหนึ่งว่างอยู่ทางขอบฟ้าด้านทางทิศเหนือโดยซุ้มประตูทางช้างเผือกดังกล่าวได้แบ่งท้องฟ้าออกเป็น 2 ส่วน คือ ซีกฟ้าตะวันออกและซีกฟ้าตะออกตกเป็นความสวยงามตามธรรมชาติอย่างแท้จริง  ณ เวลานั้นผมแทบไม่อยากจะเชื่อในสิ่งที่กำลังยืนมองอยู่ว่ามันเกิดขึ้นได้ยังไง และผมได้ตั้งชื่อให้กับทางช้างเผือกนี้ว่า “พยาช้างเผือกแห่งฝน” และก็ได้คิดถึงประโยคหนึ่งที่เคยมีคนกล่าวไว้ว่า “ฟ้าหลังฝนย่อมสดใสเสมอ” มันเป็นจริงดังประโยคที่เขากล่าวไว้จริงๆ และเป็นวันที่มหศจรรย์อีกวันหนึ่งในชีวิตผม เพราะไม่เคยได้เห็นทางช้างเผือกกลางฤดูฝนมาก่อน ซึ่งเป็นโอกาสดีๆ ที่หาได้ยากมากๆ 

 

รูปที่ 1 ภาพถ่ายทางช้างเผือกที่อำเภอเชียงดาว จังหวัดเชียงใหม่ เมื่อวันที่ 26 กรกฎาคม พ.ศ.2559

 

กลุ่มดาวในช่วงเดือนสิงหาคม

        ในช่วงเดือนสิงหาคมนี้มีกลุ่มดาวไหนที่น่าสนใจบาง และเราสามารถสังเกตการณ์เห็นอะไรได้บางในช่วงหัวค่ำในเดือนสิงหาคมนี้ ทางทิศตะวันออก กลุ่มดาวแพะทะเล (กลุ่มดาวมกร) กลุ่มดาวนกอินทรี กลุ่มดาวที่มองเห็นบริเวณกลางท้องฟ้า คือ กลุ่มดาวคนแบกงู กลุ่มดาวเฮอร์คิวลิส กลุ่มดาวมงกุฏเหนือ กลุ่มดาวคนเลี้ยงสัตว์ และที่เห็นปรากฏอยู่ทางทิศตะวันตก กลุ่มดาวผมของเบเรนิส กลุ่มดาวหญิงสาว กลุ่มดาวสิงโต กลุ่มดาวสิงโตเล็ก ทางทิศตะวันเหนือ กลุ่มดาวหมีเล็ก กลุ่มดาวหมีใหญ่ กลุ่มดาวมังกร กลุ่มดาวพิณ กลุ่มดาวหงส์ และทางทิศใต้จะเห็นกลุ่มดาวงูไฮดรา กลุ่มดาวถ้วย กลุ่มดาวนกกา กลุ่มดาวแมงป่อง กลุ่มดาวคันชั่ง กลุ่มดาวคนครึ่งม้า กลุ่มดาวใบเรือ และกลุ่มดาวสามเหลี่ยมทางใต้ ในเดือนนี้เราสามารถเห็นมองกลุ่มดาวเรียงเด่นที่เป็นรูปสามเหลี่ยมบนท้องฟ้าได้พร้อมกันถึงสองกลุ่ม โดยสามเหลี่ยมแรกผู้สังเกตสามารถสังเกตเห็นได้จากทางทิศตะวันออก เมื่อเงยหน้าขึ้นไปมองจะเห็นดาวสว่างสามดวงเรียงตัวกันเป็นรูปสามเหลี่ยม เรียกว่า “สามเหลี่ยมฤดูร้อน” ซึ่งดาวสว่างทั้งสามดวงคือ ดาวเดเนป ในกลุ่มดาวหงส์ ดาวอัลแตร์ ในกลุ่มดาวนกอินทรี ดาวเวกา ในกลุ่มดาวพิณ และในเวลาเดียวกันผู้สังเกตก็สามารถที่จะมองเห็นกลุ่มดาวที่เรียงตัวกันเป็นรูปสามเหลี่ยมอีกกลุ่มหนึ่งเมื่อผู้สังเกตหันหน้าไปทางทิศตะวันตก โดยดาวสว่างสามดวงที่เรียงตัวกันเป็นรูปสามเหลี่ยมนี้เรียกว่า “สามเหลี่ยมฤดูใบไม้ผลิ” ซึ่งแต่ละมุมของรูปสามเหลี่ยมจะมีดาวฤกษ์สว่างประจำอยู่ในแต่ละมุมซึ่งประกอบด้วยดาวอาร์คทุรัส (ดาวดวงแก้ว) ในกลุ่มดาวคนเลี้ยงสัตว์ ดาวสไปกา (ดาวรวงข้าว) ในกลุ่มดาวหญิงสาว อีกดวงหนึ่งคือ ดาวเดบเนโบลา (ดาวหางสิงห์) ในกลุ่มดาวสิงโต และเรายังสามารถจินตนาการกลุ่มดาวเรียงเด่นนี้เพิ่มเติมได้อีกอย่าง คือ เมื่อเพิ่มดาวฤกษ์ที่อยู่ในกลุ่มดาวหมาล่าเนื้อเข้าไป ดาวดวงนี้มีชื่อว่า “ดาวคอร์ แครอลี” การจัดเรียงตัวของกลุ่มดาวเรียงเด่นนี้มีชื่อเรียกว่า “สี่เหลี่ยมเพชรใหญ่” (Great Diamond) หรืออาจจะเรียกได้อีกอย่างว่า “เพชรแห่งฤดูใบไม้ผลิ” (Spring Diamond)

 

รูปที่ 2 ท้องฟ้าในเดือนสิงหาคม เวลา 20:00 น.

 

 

ตารางที่ 1 แสดงเหตุการณ์สำคัญประจำเดือนเดือนสิงหาคม 2559

วันที่/เดือน

เวลา (น.)

เหตุการณ์สำคัญทางดาราศาสตร์

3สิงหาคม

03:44

- จันทร์ดับ

4สิงหาคม

10:00

- ดวงจันทร์อยู่ใกล้ดาวศุกร์ 2.8 องศา

 

15:46

- ดวงจันทร์อยู่ใกล้ดาวเรกูลัส 1.9 องศา

5สิงหาคม

05:12

- ดวงจันทร์อยู่ใกล้ดาวพุธ 0.9 องศา

 

18:57

- ดาวเคราะห์เคียงดาว (ดาวศุกร์อยู่ใกล้ดาวเรกูลัส 1.0องศา)

6สิงหาคม

10:30

- ดวงจันทร์บังดาวพฤหัสบดี (เกิดช่วงกลางวัน)

7สิงหาคม

18:45

- ดาวเคราะห์ชุมนุม (ดาวพุธอยู่ใกล้ดาวศุกร์ 8.9องศา)

8สิงหาคม

23:47

- ดวงจันทร์อยู่ใกล้ดาวสไปกา 5.1 องศา

10สิงหาคม

07:03

- ดวงจันทร์อยู่ไกลโลกสุดในรอบเดือน (ระยะทาง 404,270 กิโลเมตร)

11สิงหาคม

01:20

- จันทร์กึ่งแรก

12สิงหาคม

ตลอดทั้งคืน

- ฝนดาวตกเพอร์เซอิดส์ อัตราการตก 150 ดวงต่อชั่วโมง

 

18:47

- ดวงจันทร์อยู่ใกล้ดาวเสาร์ 3.1 องศา

 

04:50

- ดวงจันทร์อยู่ใกล้ดาวอังคาร 8.1 องศา

15สิงหาคม

22:45

- ดาวพุธอยู่ที่จุดไกลดวงอาทิตย์ที่สุด (ประมาณ 0.47 AU)

16สิงหาคม

22:19

- ดาวพุธทำมุมห่าง 27.4 องศาตะวันออก (Greatest Eastern Elongation)

18สิงหาคม

16:26

- จันทร์เพ็ญ

20สิงหาคม

13:00

- ดาวเคราะห์ชุมนุม (ดาวพุธอยู่ใกล้ดาวพฤหัสบดี 3.8องศา)

22สิงหาคม

08:19

- ดวงจันทร์อยู่ใกล้โลกสุดในรอบเดือน (ระยะทาง 367,048 กิโลเมตร)

24สิงหาคม

04:00

- ดาวเคราะห์เคียงดาว (ดาวอังคารอยู่ใกล้ดาวแอนทาเรส 1.8องศา)

25สิงหาคม

10:40

- จันทร์กึ่งหลัง

 

18:00

- ดาวเคราะห์ชุมนุม (ดาวอังคารอยู่ใกล้ดาวเสาร์ 4.4องศา)

 

22:24

- ดวงจันทร์อยู่ใกล้ดาวอัลดีบาแรน 0.3 องศา

26สิงหาคม

18:30

- ดาวเคราะห์ชุมนุม (ดาวศุกร์ธอยู่ใกล้ดาวพฤหัสบดี 1.5องศา)

27สิงหาคม

18:30

- ดาวเคราะห์ชุมนุม (ดาวพุธอยู่ใกล้ดาวพฤหัสบดี 0.5องศา)

28สิงหาคม

18:30

- ดาวเคราะห์ชุมนุม (ดาวพุธอยู่ใกล้ดาวพฤหัสบดี 0.55องศา)

29สิงหาคม

18:30

- ดาวเคราะห์ชุมนุม (ดาวพุธอยู่ใกล้ดาวพฤหัสบดี 1.56องศา)

31สิงหาคม

23:35

- ดวงจันทร์อยู่ใกล้ดาวเรกูลัส 2.1 องศา

 

ดาวเคราะห์ในเดือนสิงหาคม 2559

การสังเกตดาวเคราะห์ในช่วงเดือนสิงหาคมนี้ ในเดือนนี้ผู้สังเกตจะสามารถมองเห็นดาวเคราะห์ได้พร้อมกันทั้ง 5 ดวง โดยผู้สังเกตสามารถจากทางทิศตะวันตกในช่วงหัวค่ำ ซึ่งผู้สังเกตจะมองเห็นดาวเคราะห์ 3 ดวง อยู่ใกล้บริเวณขอบฟ้า ดาวเคราะห์ทั้ง 3 ประกอบด้วย ดาวพุธ ดาวศุกร์ และดาวพฤหัสบดี และเมื่อมองไปที่กลุ่มดาวแมงป่องผู้สังเกตจะเจอดาวเคราะห์อีก 2 ดวง คือ ดาวอังคาร และดาวเสาร์ ผู้สังเกตจะสามารถทำการสังเกตดาวเคราะห์ทั้ง 5 ดวง ได้ในเวลาเดียวกันตลอดทั้งเดือนสิงหาคมนี้

 

รูปที่ 3 ตำแหน่งปรากฏดาวเคราะห์ทั้ง 5 ดวง ในช่วงเดือนสิงหาคม

ลักษณะปรากฏและขนาดปรากฏของดาวเคราะห์ทั้ง 5 ดวง ในช่วงเดือนสิงหาคม

 

รูปที่ 4 แสดงลักษณะปรากฏและขนาดปรากฏของดาวเคราะห์ในช่วงเดือนสิงหาคม

 

 

การสังเกตดาวพุธ

        ในเดือนสิงหาคมนี้เราสังเกตการณ์สามารถสังเกตการณ์ดาวพุธได้จากทางทิศตะวันตกในช่วงหัวค่ำได้ตลอดทั้งเดือน โดยดาวพุธจะมีตำแหน่งปรากฏบนท้องฟ้าในระหว่างกลุ่มดาวสิงโต มีขนาดปรากฏของดาวพุธบนท้องฟ้าประมาณ 6.7 พิลิปดา และมีค่าความสว่างปรากฏของดาวพุธในเดือนสิงหาคมจะมีค่าระหว่าง – 0.38 ถึง -0.77 ในวันที่ 16 สิงหาคม ดาวพุธทำมุมห่าง 27.4 องศาตะวันออก (Greatest Eastern Elongatio) ซึ่งช่วงเวลาที่เหมาะสมสำหรับการสังเกตการณ์

 

เวลา ณ ตำแหน่งพิกัดทางภูมิศาสตร์ : ละติจูด 13°45.0' เหนือ ลองจิจูด 100°31.0° ตะวันออก

(กรุงเทพมหานคร)

 

ดูตารางเวลาขึ้น – ตก ของดาวพุธในเดือนสิงหาคม พ.ศ. 2559

 

การสังเกตดาวศุกร์

        การสังเกตดาวศุกร์ในเดือนสิงหาคมนี้เราสามารถสังเกตเห็นดาวศุกร์ในช่วงหัวค่ำตลอดทั้งเดือน โดยสามารถสังเกตเห็นดาวศุกร์ได้จากขอบฟ้าทางทิศตะวันตกหลังจากดวงอาทิตย์ตกลับขอบฟ้าไปแล้ว โดยผู้สังเกตจะมองเห็นดาวศุกร์ปรากฏอยู่ในบริเวณกลุ่มดาวสิงโต โดยในช่วงเดือนนี้ดาวศุกร์จะมีขนาดปรากฏเฉลี่ยบนท้องฟ้าประมาณ 10 พิลิปดา และมีค่าสว่างปรากฏเฉลี่ยประมาณ -3.33 จึงสว่างมากกว่าดาวเคราะห์ดวงอื่น ๆ ที่ปรากฏบนท้องฟ้า

 

เวลา ณ ตำแหน่งพิกัดทางภูมิศาสตร์ : ละติจูด 13°45.0' เหนือ ลองจิจูด 100°31.0' ตะวันออก

(กรุงเทพมหานคร)

 

ดูตารางเวลาขึ้น – ตก ของดาวศุกร์ในเดือนสิงหาคม พ.ศ. 2559

 

การสังเกตดาวอังคาร

        ในเดือนสิงหาคมนี้เราจะมองเห็นดาวอังคารได้จากทางขอบฟ้าทิศตะวันออกในช่วงหัวค่ำ และเป็น 1 ใน 5 ของดาวเคราะห์ที่สามารถมองเห็นได้ในช่วงเช้ามืด ตำแหน่งปรากฏของดาวอังคารอยู่ใกล้กับดาวเสาร์และดาวเรกูรัสในบริเวณกลุ่มดาวแมงป่อง มีขนาดปรากฏบนท้องฟ้าประมาณ 12.1 พิลิปดา สำหรับค่าความสว่างปรากฏของดาวอังคารในช่วงเดือนสิงหาคมนี้อยู่ที่ระหว่าง -0.24 ถึง -0.44 จึงดาวอังคารยังมีความสว่างมากกว่าดาวฤกษ์ที่อยู่ในบริเวณนั้น

 

เวลา ณ ตำแหน่งพิกัดทางภูมิศาสตร์ : ละติจูด 13°45.0' เหนือ ลองจิจูด 100°31.0' ตะวันออก

(กรุงเทพมหานคร)

 

ดูตารางเวลาขึ้น – ตก ของดาวอังคารในเดือนสิงหาคม พ.ศ. 2559

 

การสังเกตดาวพฤหัสบดี

        การสังเกตดาวพฤหัสบดีในเดือนสิงหาคมนี้เราสังเกตจะสามารถสังเกตดาวพฤหัสบดีปรากฏอยู่ในทิศตะวันตกในช่วงหัวค่ำ ซึ่งผู้สังเกตจะเห็นดาวพฤหัสบดีปรากฏอยู่ในกลุ่มดาวหญิงสาว โดยดาวพฤหัสบดีมีขนาดปรากฏบนท้องฟ้าประมาณ 36.3 พิลิปดา มีค่าสว่างปรากฏอยู่ที่ประมาณ – 1.24 ถึง – 1.27 สำหรับการสังเกตดาวพฤหัสบดีสามารถทำได้ทั้ง การสังเกตด้วยตาเปล่าหรืออาจใช้อุปกรณ์ช่วยเหลือ เช่น กล้องสองตา กล้องโทรทรรศน์ขนาดเล็ก โดยผู้สังเกตจะสามารถมองเห็นดวงจันทร์ของดาวพฤหัสบดีเป็นจุดสว่างเล็ก ๆ อยู่รอบ ๆ ตัวดาวพฤหัสบดี ในบางครั้งผู้สังเกตอาจสามารถมองเห็นจุดดำ ๆ เล็ก ๆ บนตัวดาวพฤหัสบดีชึ่งเกิดจากเงาของดวงจันทร์ที่ทอดลงไปยังพื้นผิวของดาวพฤหัสบดีเอง ซึ่งคล้ายกับปรากฏการณ์สุริยุปราคาที่เกิดบนโลก

 

เวลา ณ ตำแหน่งพิกัดทางภูมิศาสตร์ : ละติจูด 13°45.0' เหนือ ลองจิจูด 100°31.0' ตะวันออก

(กรุงเทพมหานคร)

 

ดูตารางเวลาขึ้น – ตก ของดาวพฤหัสบดีในเดือนสิงหาคม พ.ศ. 2559

 

การสังเกตดาวเสาร์

        การสังเกตดาวเสาร์ในช่วงเดือนสิงหาคมตลอดทั้งเดือนนี้เป็นที่น่าเสียดาวที่ไม่สามารถทำการสังเกตได้ เนื่องจากดาวเสาร์อยู่ใกล้ดวงอาทิตย์มากเกิน อีกทั้งดาวเสาร์ยังมีเวลาขึ้นตกที่ใกล้เคียงกับเวลาขึ้นตกของดวงอาทิตย์จึงทำให้การสังเกตทำได้ลำบากในช่วงเดือนมกราคมนี้

 

การสังเกตดาวเสาร์

        การสังเกตดาวเสาร์ในช่วงเดือนสิงหาคมนี้ ดาวเสาร์จะปรากฏอยู่ทางซีกฟ้าใต้ในบริเวณกลุ่มดาวแมงป่องซึ่งผู้สังเกตุจะมองเห็นดาวเสาร์พร้อมกับแถบทางช้างเผือกและสามารถมองเห็นไปตลอดทั้งเดือน โดยดาวเสาร์มีขนาดปรากฏบนท้องฟ้าประมาณ 17.3 พิลิปดา (ไม่รวมวงแหวน) และมีขนาดปรากฏบนท้องฟ้าเมื่อรวมวงแหวนประมาณ 40.2 พิลิปดา และมีค่าความสว่างปรากฏอยู่ที่ประมาณ 0.58 ถึง 0.64 สำหรับการสังเกตดาวเสาร์สามารถทำได้ทั้ง การสังเกตด้วยตาเปล่าและใช้อุปกรณ์ช่วยเหลือ เช่น กล้องโทรทรรศน์ขนาดเล็ก โดยผู้สังเกตสามารถมองเห็นดวงจันทร์ของดาวเสาร์เป็นจุดสว่างเล็ก ๆ อยู่รอบ ๆ ดาวเสาร์

 

เวลา ณ ตำแหน่งพิกัดทางภูมิศาสตร์ : ละติจูด 1345.0 เหนือ ลองจิจูด 10031.0 ตะวันออก

(กรุงเทพมหานคร)

 

ดูตารางเวลาขึ้น – ตก ของดาวเสาร์ในเดือนสิงหาคม พ.ศ. 2559

 

 

กรกมล ศรีบุญเรือง

นักวิชาการ

สถาบันวิจัยดาราศาสตร์แห่งชาติ (องค์การมหาชน)

Additional information