ท้องฟ้าในเดือนมกราคม

Share

ท้องฟ้าในเดือนมกราคม 2559

        ในปี พ.ศ. 2559 หลังจากที่ได้พักผ่อนในช่วงวันหยุดยาวมากันแล้วหลายท่านก็เริ่มกับมาทำงานกันบ้างแล้ว ก่อนอื่นก็ต้องขอกล่าวคำว่า “สวัสดีปีใหม่ พ.ศ. 2559” ในวาระดีถีขึ้นปีใหม่ขอให้ทุกท่านมีแต่ความสุขปราศจากโรคภัยมีความสุขกับการดูดาวตลอดทั้งปีนี้และปีต่อ ๆ ไปครับ สำหรับสัปดาห์แรกในการเริ่มต้นของวันทำงานก็มีเหตุการณ์ดาราศาสตร์ที่น่าสนใจกันตั้งแต่ต้นปีกันเลย ซึ่งไม่ควรพลาด จากนั้นก็ต่อด้วยดาวเคราะห์ชุมนุมวันเด็ก โดยปีนี้ท่านนายกรัฐมนตรีได้ให้ขวัญวันเด็กประจำปี พ.ศ. 2559 ดังนี้

 

ขอให้น้องๆ ทุกคนมีความสุขมากๆ และเติบโตเป็นกำลังสำคัญในการพัฒนาประเทศชาติของเราต่อไป

 

กลุ่มดาวในช่วงเดือนมกราคม 2559

ในช่วงเดือนมกราคม มีกลุ่มดาวเด่นหลายกลุ่มที่จะผลัดกันมาให้ชมกันตลอดทั้งคืน ช่วงนี้ท้องฟ้าจะมืดเร็ว และดวงอาทิตย์จะขึ้นช้า กลุ่มดาวที่ผู้สังเกตสามารถสังเกตการณ์เห็นได้ในช่วงหัวค่ำที่กำลังขึ้นจากทางทิศตะวันออก ได้แก่ กลุ่มดาวนายพราน กลุ่มดาวกระต่ายป่า กลุ่มดาวสารถี กลุ่มดาวสุนัขใหญ่ และกลุ่มดาวสุนัขเล็ก บริเวณกลางท้องฟ้า ได้แก่ กลุ่มดาววัว กลุ่มดาวปลาคู่ กลุ่มดาวแกะ กลุ่มดาวเพอร์เซอุส และกลุ่มดาวแอนโดรเมดา ส่วนทางทิศตะวันตกจะเห็นกลุ่มดาวม้าปีก กลุ่มดาวกิ้งก่า กลุ่มดาวม้าเล็ก และกลุ่มดาวหงส์ ทางทิศเหนือจะมองเห็นกลุ่มดาวหมีเล็ก กลุ่มดาวค้างคาว กลุ่มดาวเซเฟอุส และกลุ่มดาวยีราฟ และกลุ่มดาวแมวป่า ทางทิศใต้จะมองเห็นกลุ่มดาวแม่น้ำที่ทอดยาวมาจากกลุ่มดาวนายพราน กลุ่มดาวเซตุส กลุ่มดาวคนแบกหม้อน้ำ กลุ่มดาวปลาทางใต้ กลุ่มดาวนกฟินิกซ์ กลุ่มดาวนกกระเรียน และกลุ่มดาวแม่น้ำ เป็นต้น

 

รูปที่ 1 ท้องฟ้าในช่วงเดือนมกราคม เวลา 20:00 น.

 

รูปที่ 2 ปฏิทินดาราศาสตร์ประจำเดือนมกราคม พ.ศ. 2559

 

มกราคม 2559

วันที่ เดือน

เวลา (น.)

เหตุการณ์

2 มกราคม

12:30

- จันทร์กึ่งหลัง

 

18:49 

- ดวงจันทร์อยู่ไกลโลกที่สุดในรอบเดือน (ระยะทาง 404,280 กิโลเมตร)

3 มกราคม

11:02 

- ดวงจันทร์อยู่ใกล้ดาวสไปกา 4.7 องศา

 

05:49

- โลกอยู่ใกล้ดวงอาทิตย์มากที่สุดในรอบปี (ประมาณ 0.98330 AU)

4 มกราคม

00:45 

- ดวงจันทร์อยู่ใกล้ดาวอังคาร 1.5 องศา

 

ตลอดทั้งคืน

- ฝนดาวตกควอดรานติดส์ อัตราการตก 120 ดวงต่อชั่วโมง

6 มกราคม

17:00

- ดาวเคราะห์เคียงดาว (ดาวศุกร์อยู่ใกล้ดาวแอนทาเรส 6.3องศา)

7 มกราคม

07:56

- ดวงจันทร์อยู่ใกล้ดาวศุกร์ 2.7 องศา

 

11:36

- ดวงจันทร์อยู่ใกล้ดาวเสาร์ 2.9 องศา

8 มกราคม

23:59

- ดาวเคราะห์ชุมนุม (ดาวศุกร์อยู่ใกล้ดาวเสาร์ 0.5องศา)

9 มกราคม

01:00

- ดาวพุธอยู่ที่จุดใกล้ดวงอาทิตย์ (ประมาณ 0.31 AU)

 

11:22

- ดาวเคราะห์ชุมนุม (ดาวศุกร์อยู่ใกล้ดาวเสาร์ 0.08องศา)

10 มกราคม

08:30

- จันทร์ดับ

 

00:01

- ดาวเคราะห์ชุมนุม (ดาวศุกร์อยู่ใกล้ดาวเสาร์ 0.6องศา)

11 มกราคม

01:21

- ดวงจันทร์อยู่ใกล้ดาวพุธ 2.1 องศา

14 มกราคม

21:00

- ดาวพุธอยู่ที่ตำแหน่งร่วมทิศแนววงใน (Inferior Conjunction)

15 มกราคม

08:53

- ดวงจันทร์อยู่ใกล้โลกสุดในรอบเดือน (ระยะทาง 369,634 กิโลเมตร)

17 มกราคม

23:26

- จันทร์กึ่งแรก

20 มกราคม

09:30

- ดวงจันทร์บังดาวอัลดีบาแรน (ไม่สามารถสังเกตการณ์ได้)

24 มกราคม

08:45

- จันทร์เพ็ญ

26 มกราคม

12:36

- ดวงจันทร์อยู่ใกล้ดาวเรกูลัส 3 องศา

28 มกราคม

08:17

- ดวงจันทร์อยู่ใกล้ดาวพฤหัสบดี 2 องศา

30 มกราคม

16:04

- ดวงจันทร์อยู่ไกลโลกที่สุดในรอบเดือน (ระยะทาง 404,549 กิโลเมตร)

 

19:02

- ดวงจันทร์อยู่ใกล้ดาวสไปกา 4.7 องศา

 

 

ฝนดาวตกควอดรานติดส์

        ฝนดาวตกควอดรานติดส์ เป็นอีกหนึ่งฝนดาวตกที่มีน่าสนใจเป็นอย่างมาก ด้วยจำนวนของดาวตกที่มีจำนวนมากทำให้เป็นที่น่าจับตามองของผู้ที่สนใจ ซึ่งสำหรับฝนดาวตกควอดรานติดส์นั้นเกิดจากเศษอนุภาคที่หลงเหลือของดาวเคราะห์น้อย 2003 อีเอช1 (Asteroid 2003 EH1) ที่มีวงโคจรตัดผ่านวงโคจรของโลกเรา ซึ่งโลกจะโคจรผ่านสายธารเศษอนุภาคของดาวเคราะห์น้อย 2003 อีเอช1 ในระหว่างวันที่ 28 ธันวาคม – 7 มกราคม และมีจำนวนดาวตกมากที่สุดวันที่ 3 – 4 มกราคมของทุกๆ ปี โดยฝนดาวตกควอดรานติดส์มีศูนย์กลางการกระจายของดาวตกอยู่บริเวณกลุ่มดาวควอดแดรนต์ มูราลิส (Quadrans Muralis) หรือเรียกอีกชื่อหนึ่งว่ากลุ่มดาวเครื่องมือเดินเรือ ซึ่งเป็นชื่อกลุ่มดาวยุคเก่าในปัจจุบันได้ถูกยกเลิกใช้งานแล้วและร่วมเป็นส่วนหนึ่งของกลุ่มดาวคนเลี้ยงสัตว์ (Boötes) และกลุ่มดาวมังกร (Draco) โดยตำแหน่งของศูนย์กลางการกระจายของดาวตกนี้อยู่ระหว่างกลุ่มดาวเฮอร์คิวลีส กลุ่มดาวคนเลี้ยงสัตว์ และกลุ่มดาวมังกร เวลาที่สามารถสังเกตฝนดาวตกได้คือช่วงเวลา 03.30 น. ถึง เช้ามืดของวันที่ 4  ซึ่งในปีนี้ IMO คาดการณ์จำนวนของฝนดาวตกควอดรานติดส์มีมากถึง 120 ดวงต่อชั่วโมง

 

ข้อมูลทั่วไปของฝนดาวตกควอดรานติดส์

        เกิดจากเศษซากของ                           ดาวเคราะห์น้อย 2003 อีเอช1 

        ศูนย์กลางการกระจายของฝนดาวตก      ระหว่างกลุ่มดาวเฮอร์คิวลีส กลุ่มดาวคนเลี้ยงสัตว์ และกลุ่มดาวมังกร

        ช่วงเวลาที่เกิด                                    ระหว่างวันที่ 28 ธันวาคม – 7 มกราคม

        ช่วงเวลาที่เกิดมากที่สุด                       คืนวันที่ 3 – 4 มกราคม

        คาดว่าจะเห็นดาวตกในอัตรา                40  ดวงต่อชั่วโมง

        ความเร็วของดาวตก                            41 กิโลเมตรต่อวินาที

 

การสังเกตการณ์ฝนดาวตกควอดรานติดส์

        ในการสังเกตการณ์ฝนดาวตกควอดรานติดส์ในปี พ.ศ. 2559 นี้ เราสามารถเริ่มสังเกตฝนดาวตกได้ตั้งแต่เวลา 20:00 ของวันที่ 3 มกราคม ไปจนถึงเช้ามืดของวันที่ 4 มกราคม ลักษณะของเส้นฝนดาวตกจะเห็นเป็นลำยาว สำหรับการสังเกตการณ์ฝนดาวตกควอดรานติดส์ ในปีนี้อาจทำให้ผู้สังเกตเห็นฝนดาวตกจำนวนน้อยกว่าปกติเนื่องจากมีแสงจากดวงจันทร์รบกวนตลอดทั้งคืน

 

ข้อแนะนำ 

        โดยปกติแล้วฝนดาวตกไม่สามารถมองเห็นได้จากตัวเมืองที่มีแสงไฟแสงมาก เนื่องจากแสงไฟเหล่านี้เป็นอุปสรรคที่รบกวนการเห็นมองแสงดาวในช่วงกลางคืน และแสงเหล่านี้จะกระเจิงเป็นพื้นที่บริเวณกว้างจึงควรหลีกเลียงแสงรบกวนเหล่านี้

 

ดาวเคราะห์ในเดือนมกราคม 2559

        การสังเการณ์ตกดาวเคราะห์ในช่วงเดือนมกราคมนี้ส่วนใหญ่ดาวเคราะห์จะอยู่ทางทิศตะวันออกและสามารถสังเกตเห็นได้ในช่วงเช้ามืด ซึ่งผู้สังเกตจะมองเห็นดาวเคราะห์ 2 ดวง สว่างเด่นอยู่บริเวณกลางท้องฟ้า (ดวงล่าง คือ ดาวศุกร์ และดวงบน คือ พฤหัสบดี) และถ้าหากสังเกตให้ดีระหว่างดาวเคราะห์สว่างทั้ง 2 ดวง ผู้สังเกตยังสามารถมองเห็นดาวเคราะห์อีกดวงหนึ่ง คือ ดาวอังคาร ซึ่งอยู่ใกล้ๆ กับดาวสไปกา (ดาวรวงข้าว) และดาวเคราะห์อีกดวงที่สามารถมองเห็นได้คือ ดาวเสาร์ และสำหรับดาวเคราะห์อีกดวงหนึ่งที่ผู้สังเกตสามารถเห็นได้ คือ ดาวพุธ ซึ่งสามารถสังเกตเห็นได้ในช่วงหัวค่ำในช่วงเวลาสั้น ๆ 

 

รูปที่ 3 ดาวเคราะห์เรียงตัว ดาวเสาร์ ดาวศุกร์ และดาวอังคาร โดยเรียงจากบนลงล่าง 

ถ่ายเมื่อวันที่ 29 ธันวาคม 2559

 

        ช่วงที่อยากจะแนะนำให้ชมดาวเคราะห์เรียงตัวเป็นแนวเส้นตรงคือ ช่วงวันที่ 4 - 8  มกราคม เนื่องจากเป็นช่วงเวลาดังกล่าวจะมีดวงจันทร์เสี้ยวเคลื่อนที่ผ่านดาวเคราะห์ทั้ง 3 ดวง ในแต่ละวันจึงไม่ควรพลาด และสำหรับผู้ที่ชื่นชอบการถ่ายภาพดาวก็เตรียมถ่ายภาพกันได้แล้ว (ผู้สังเกตสามารถดูรูปที่ 3 ประกอบเพื่อดูตำแหน่งของดาวเคราะห์และดวงจันทร์ในแต่ละวันได้)

 

รูปที่ 4 ตำแหน่งของดาวเคราะห์และดวงจันทร์ระหว่างวันที่ 4 – 6 มกราคม 2559

 

รูปที่ 5 ตำแหน่งของดาวเคราะห์และดวงจันทร์ระหว่างวันที่ 7 – 9 มกราคม 2559

 

ลักษณะปรากฏและขนาดปรากฏของดาวเคราะห์ทั้ง 5 ดวง ในช่วงเดือนมกราคม

 

รูปที่ 6 แสดงลักษณะปรากฏและขนาดปรากฏของดาวเคราะห์ในช่วงเดือนมกราคม

 

การสังเกตดาวพุธ

        ในเดือนมกราคมนี้เราสังเกตการณ์สามารถสังเกตการณ์ดาวพุธได้จากทางทิศตะวันตกในช่วงหัวค่ำได้ตลอดทั้งเดือน โดยดาวพุธจะมีตำแหน่งปรากฏบนท้องฟ้าในระหว่างกลุ่มดาวคนยิงธนู มีขนาดปรากฏของดาวพุธบนท้องฟ้าประมาณ 7.4 ฟิลิฟดา และมีค่าความสว่างปรากฏของดาวพุธในเดือนธันวาคมจะมีค่าระหว่าง – 0.56 ผู้สังเกตสามารถเริ่มทำการสังเกตได้ในช่วงเวลาประมาณ 17:40 น. จนกว่าดาวพุธจะตกลับขอบฟ้าไป สำหรับช่วงที่เหมาะสมในการสังเกตดาวพุธ ได้ตั้งแต่วันที่ 1 – 12 มกราคม ซึ่งหลังจากวันที่ 12 ไปแล้วดาวพุธจะเคลื่อนที่เข้าใกล้ดวงอาทิตย์ไปเรื่อยๆ

 

ดูตารางเวลาขึ้น – ตก ของดาวพุธในเดือนมกราคม พ.ศ. 2559

 

การสังเกตดาวศุกร์

        การสังเกตดาวศุกร์ในเดือนมกราคมนี้เราสามารถสังเกตเห็นดาวศุกร์ในช่วงมืดตลอดทั้งเดือน โดยสามารถสังเกตเห็นดาวศุกร์ได้จากขอบฟ้าทางทิศตะวันออกตั้งแต่เวลา 04:12 น. เป็นต้นไป โดยผู้สังเกตจะมองเห็นดาวศุกร์ปรากฏอยู่ในบริเวณกลุ่มดาวคันชั่ง โดยในช่วงเดือนนี้ดาวศุกร์จะมีขนาดปรากฏเฉลี่ยบนท้องฟ้าประมาณ 13.6 – 14.2 ฟิลิฟดา และมีค่าสว่างปรากฏระหว่าง -4.02 ถึง -4.07 จึงสว่างมากกว่าดาวเคราะห์ดวงอื่น ๆ ที่ปรากฏบนท้องฟ้า สำหรับการสังเกตดาวศุกร์ให้ผู้สังเกตหันหน้าไปทางทิศตะวันออกในช่วงเวลาประมาณ 03:30 น. ไปจนถึงท้องฟ้าสว่าง

 

ดูตารางเวลาขึ้น – ตก ของดาวศุกร์ในเดือนมกราคม พ.ศ. 2559

 

การสังเกตดาวอังคาร

        ในเดือนมกราคมนี้เราจะมองเห็นดาวอังคารได้จากทางขอบฟ้าทิศตะวันออกในช่วงเช้ามืด และเป็น 1 ใน 4 ดวง ที่สามารถมองเห็นได้ในช่วงเช้ามืด ตำแหน่งปรากฏของดาวอังคารอยู่ที่ระหว่างดาวศุกร์และดาวพฤหัสบดีในบริเวณกลุ่มดาวสิงโต มีขนาดปรากฏบนท้องฟ้าประมาณ 6.4 ฟิลิฟดา สำหรับค่าความสว่างปรากฏของดาวพุธช่วงเดือนมกราคมนี้อยู่ที่ระหว่าง 1.07 ถึง 1.26 ผู้สังเกตสามารถใช้ดาวสไปกาเป็นดาวช่วยเหลือเพื่อค้นหาดาวอังคารได้ เนื่องจากในช่วงเดือนนี้ดาวอังคารจะอยู่ใกล้กับดาวสไปกา โดยผู้สังเกตจะมองเห็นดาวทั้งสองดวงอยู่ข้าง ๆ กัน โดยดาวอังคารจะมองเห็นดาวเป็นสีส้มส่วนดาวดาวสไปกาจะมองเห็นเป็นสีขาว

 

ดูตารางเวลาขึ้น – ตก ของดาวอังคารในเดือนมกราคม พ.ศ. 2559

 

การสังเกตดาวพฤหัสบดี

        การสังเกตดาวพฤหัสบดีในเดือนมกราคมนี้เราสังเกตจะสามารถสังเกตดาวพฤหัสบดีปรากฏในช่วงเช้ามืดตั้งแต่เวลาประมาณ 23: 10 น. เป็นต้นไป โดยผู้สังเกตจะมองเห็นดาวพฤหัสบดีปรากฏอยู่ในกลุ่มดาวหญิงสาว ซึ่งดาวพฤหัสบดีจะมีขนาดปรากฏบนท้องฟ้าประมาณ 39.5 – 40.3 ฟิลิฟดา มีค่าสว่างปรากฏอยู่ที่ประมาณ – 2.17 ถึง – 2.26 การสังเกตดาวพฤหัสบดีสามารถทำได้ทั้ง ตาเปล่า หรืออาจใช้อุปกรณ์ช่วยเหลือ เช่น กล้องสองตา กล้องโทรทรรศน์ขนาดเล็ก โดยผู้สังเกตจะสามารถมองเห็นดวงจันทร์ของดาวพฤหัสบดีเป็นจุดสว่างเล็ก ๆ อยู่รอบ ๆ ตัวดาวพฤหัสบดี ในบางครั้งผู้สังเกตอาจสามารถมองเห็นจุดดำ ๆ เล็ก ๆ บนตัวดาวพฤหัสบดีชึ่งเกิดจากเงาของดวงจันทร์ที่ทอดลงไปยังพื้นผิวของดาวพฤหัสบดีเอง ซึ่งคล้ายกับปรากฏการณ์สุริยุปราคาที่เกิดบนโลก ผู้สังเกตสามารถดูตำแหน่งปรากฏดวงจันทร์บริวารของดาวพฤหัสบดีในแต่ละวันได้จากรูปที่ 7 ถึงรูปที่ 11

 

ดูตารางเวลาขึ้น – ตก ของดาวพฤหัสบดีในเดือนมกราคม พ.ศ. 2559

 

การสังเกตดวงจันทร์ของดาวพฤหัสบดีในช่วงเดือนมกราคม

        การสังเกตดวงจันทร์ของดาวพฤหัสบดีในแต่ละคืนตำแหน่งของดวงจันทร์จะมีความแตกต่างกันไป โดยเกิดปรากฏการณ์บนดาวพฤหัสบดี เช่น อุปราคาบนดาวพฤหัสบดี ดาวพฤหัสบดีบังดวงจันทร์ของดาวพฤหัสบดีเอง

 

อุปราคาบนดาวพฤหัสบดี

        ในวันที่ 1 – 31 มกราคม ผู้สังเกตสามารถมองเห็นการผ่านหน้าและอุปราคาบนดาวพฤหัสบดี 

 

รูปที่ 7 การผ่านหน้าและอุปราคาบนดาวพฤหัสบดีในช่วงวันที่ 1 – 9 มกราคม

 

รูปที่ 8 การผ่านหน้าและอุปราคาบนดาวพฤหัสบดีในช่วงวันที่ 11 – 15 มกราคม

 

รูปที่ 9 การผ่านหน้าและอุปราคาบนดาวพฤหัสบดีในช่วงวันที่ 17 – 20 มกราคม

 

รูปที่ 10 การผ่านหน้าและอุปราคาบนดาวพฤหัสบดีในช่วงวันที่ 22 – 25 มกราคม

 

รูปที่ 11 การผ่านหน้าและอุปราคาบนดาวพฤหัสบดีในช่วงวันที่ 27 – 28 มกราคม

 

รูปที่ 12 การผ่านหน้าและอุปราคาบนดาวพฤหัสบดีในช่วงวันที่ 29 – 31 มกราคม

 

แผนภมูิแสดงตำแหน่งดวงจันทร์บริวารของดาวพฤหัสบดีทั้ง 4 ในช่วงระหว่างเดือนมกราคม

 

รูปที่ 13 ตำแหน่งปรากฏดวงจันทร์บริวารของดาวพฤหัสบดีในช่วงเดือนมกราคม

 

การสังเกตดาวเสาร์

        การสังเกตดาวเสาร์ในเดือนมกราคมนี้เราสังเกตดาวเสาร์ได้ในช่วงเช้ามืดตั้งแต่เวลา 04:50 น. เป็นต้นไป ผู้สังเกตจะมองเห็นดาวเสาร์ปรากฏอยู่ในกลุ่มดาวแมงป่อง ดาวเสาร์มีขนาดปรากฏบนท้องฟ้าประมาณ 15 ฟิลิฟดา (ไม่รวมวงแหวน) และมีขนาดปรากฏบนท้องฟ้าเมื่อรวมวงแหวนประมาณ 35.7 ฟิลิฟดา มีค่าสว่างปรากฏอยู่ที่ประมาณ – 0.52 ถึง – 0.54 สำหรับการสังเกตดาวเสาร์สามารถทำได้ทั้ง การสังเกตด้วยตาเปล่าหรืออาจใช้อุปกรณ์ช่วยเหลือ เช่น กล้องโทรทรรศน์ขนาดเล็ก โดยผู้สังเกตจะสามารถมองเห็นดวงจันทร์ของดาวเสาร์เป็นจุดสว่างเล็ก ๆ อยู่รอบ ๆ ตัวดาวเสาร์ 

 

ดูตารางเวลาขึ้น – ตก ของดาวเสาร์ในเดือนมกราคม พ.ศ. 2559

 

กรกมล ศรีบุญเรือง

นักวิชาการ

สถาบันวิจัยดาราศาสตร์แห่งชาติ (องค์การมหาชน)

Additional information